✨ Māori District Council By-Laws
Feb. 6.] THE NEW ZEALAND GAZETTE. 255
-
E kore e pai kia whakahauputia, kia waiho kia takoto ana, e tetahi tangata te paru, te mea kino, te mea rukenga ranei, i te marae, i nga taha ranei o tona kainga, e whai putake mai ai mo te mate, e puta mai ai ranei te haunga.
-
Kaua e tanumia te hoibo, te kau, te hipi, te kuri, tetahi atu kararehe ranei ki roto i te rohe o tetahi kainga Maori.
-
E kore e pai kia whiua atu, kia waiho ranei tetahi kararehe kua mate, ki runga i tetahi wahi i roto i tetahi kainga Maori e puta mai ai he haunga kino, me neke atu kia 44 iari.
-
Ki te takahi te tangata i tetahi o nga Tikanga-whakahaere Nama 11, 12, 13, me te 14, kua whakatakotoria ake nei, e ahei ana kia whiua ia ki te moni kia kaua e neke ake i te kotahi pauna.
(D.) Mo Te Haurangi.
(Tekiona 16, Rarangi 4.)
-
Kaua he waipiro e tukua, e haria mai, e inumia ranei ki tetahi hui Maori ahakoa he aha te putake o taua hui, ahakoa e tu ki roto ki tetahi kainga Maori, ki tetahi atu wahi ranei i roto i te takiwa, haunga ia nga taone, ara nga rota Pakeha i roto i nga taone Maori.
-
Mehemea i tu tetahi hui nui i runga i te karanga, me tau ki runga i te tangata, i nga tangata ranei nana te karanga, te whiu mehemea ia, ratou ranei ka tuku, ka mea ranei kia tukua he waipiro ki nga manuhiri, ki te tangata whenua ranei, ki etahi ki tetahi ranei o ratou, kia kaua e neke atu i te tekau pauna.
-
Ki te kitea tetahi tangata e haurangi ana i tetahi hui Maori, e ahei ana kia whiua ia ki te moni kia kaua e iti iho i te tekau hereni kia kaua e neke atu i te rua pauna.
-
Ki te kitea tetahi tangata e haurangi ana i roto i tetahi kainga Maori ka ahei kia whiua ki te moni kia kaua e neke atu i te rima hereni mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te tekau hereni mo te hara tuarua, kia kaua e neke atu i te kotahi pauna mo ia haranga o muri iho.
-
Tera e whai hara te tangata mehemea—
(1.) I a ia e haurangi ana, ka tomo ia ki roto i tetahi whare runanga, whare karakia, i tetahi atu whare ranei o te katoa i roto i te kainga.
(2.) Ka hari ia i te waipiro ki roto i tetahi whare runanga, whare karakia, whare ranei o te katoa.
(3.) Ka inu ia, ka mea ranei kia inu tetahi atu tangata, i te waipiro i roto i tetahi whare runanga, whare karakia, whare ranei o te katoa.
A, ko taua tangata me whiu ki te moni, kia kaua e iti iho i te rima hereni, kia kaua e neke atu i te kotahi pauna mo te hara tuatahi, a, kia kaua e neke atu i te rua pauna mo ia haranga i muri iho.
(E.) Nga Tohunga.
(Tekiona 16, Rarangi 5.)
-
E kore rawa e tika tetahi tohunga, tetahi tangata ranei e kiia ana he tohunga ki te mea kia kaukau tetahi turoro, e mahia ana e ia, ki te wai matao.
-
E kore rawa e tika kia arai, kia whakarururaru ranei, tetahi tohunga, kei tae mai he takuta ki taua turoro, kei mahia ranei ki nga rongoa Pakeha e rite ana mo tona mate, e whakaritea ranei e te takuta mo taua mate.
-
E kore rawa e tika tetahi tangata, e kiia ana he tohunga, kia tono moni, taonga ranei, hei utu mo tana mahi.
-
Ko te tangata e takahi ana i tetahi o nga tikanga-whakahaere 21, 22 me te 23, e tika ana kia whiua ki te moni kia kaua e neke atu i te tekau pauna.
-
Mehemea i runga i te whakahaere a tetahi tangata e kiia ana he tohunga, ka huihuia e ia tetahi ropu tangata, a ka noho i tetahi kainga, ka haere atu ranei i tetahi kainga ki tetahi atu kainga me taua ropu, a ka whakaaro te Kaunihera, tetahi Komiti Marae ranei, tera e pa he raruraru, he mate ranei ki nga tangata o tetahi kainga, ki tetahi ranei o ratou, ara, ka pau a ratou kai, o ratou rawa ranei, ka pa mai ranei tetahi atu mate, ka ahei te Kaunihera ki te tuku panui atu ki taua tangata kia whakamutua tana mahi, a ki te tohe ia ka ahei te Kaunihera ki te whiu i a ia ki te moni kia kaua e neke atu i te rima tekau pauna.
-
Ka ahei te Kaunihera ki te whakaputa raihana, i runga ano ia i te ata uiui, ki nga tangata e matau ana ki te mahi i nga rakau Maori, me nga wai-rakau, mo te wa, a i runga i nga tikanga e kitea e te Kaunihera he tika. Me whaimana aua raihana ki roto anake i te takiwa.
(F.) Rehitatanga-Kuri.
(Tekiona 16, Rarangi 7.)
- Ko te utu mo te rehitatanga o te kuri a tetahi Maori i roto i te takiwa, kua neke atu i te ono marama te pakeke, e rima hereni.
Engari ko te utu mo te rehitatanga o nga kuri e meatia ana hei mahi hipi anake, kau anake ranei, hei patu rapeti anake ranei e rua hereni.
- Me utu te moni rehita, a me rehita te kuri ki te Tari o te Kaunihera, ki nga tangata ranei e whakamanaia i raro i te hiiri o te Kaunihera hei kohi i taua moni, a hei rehita kuri. Me whakarite e te Kaunihera etahi atu wahi hei Tari Rehitanga me etahi tangata hei Kai-rehita i runga i taua i whakaaro ai he tika he pai ranei.
(G.) Nga Kai-hoko Taonga.
(Tekiona 16, Rarangi 13.)
-
Me pa enei tikanga e whai ake nei ki nga Inia, ki nga Abiria, me era atu tangata harihari haere i te taonga hei hokohoko ki roto i nga kainga Maori o roto o te takiwa ara:—
(1.) Kia whiwhi rawa taua tangata ki te raihana a te Kaunihera ka ahei ai ki te hokohoko taonga i roto i nga kainga Maori o te takiwa.
(2.) Ko taua raihana me penei i te Ahua D, a ka whaimana ia mo te takiwa katoa o te Kaunihera a ko te utu mo taua raihana kia rua pauna.
(3.) Ka ahei te Tiamana, te Karaka ranei o te Kaunihera tetahi ranei o nga mema o te Kaunihera i whakamanaia e te Kaunihera hei pera ki te whakaputa i taua raihana.
(4.) Ko nga moni katoa e utua ana mo nga raihana me tuku ki te tari o te Kaunihera.
(5.) Ki te pokanoa te tangata kaore ona raihana ki te hokohoko taonga i roto i nga kainga Maori o te takiwa ka whiua ia ki te moni kia kaua e neke ake i te rima pauna. -
Ka ahei te Tiamana, te Karaka ranei, tetahi mema ranei o te Kaunihera, te Tiamana ranei o te Komiti Marae o tetahi kainga, kei reira nei tetahi hui e tu ana, ki te whakaputa raihana ki tetahi tangata e hiahia ana ki te hokohoko taonga i taua hui, ko te utu mo taua raihana kia tekau hereni. Ko te mana o taua raihana mo te wa anake o taua hui, kaua e roa atu. Ki te hokohoko taonga tetahi tangata i taua hui, a kaore ona raihana penei kaore ranei ona raihana i raro i etahi atu o nga tikanga-whakahaere i runga ake nei, ka ahei kia whiua ia ki te moni kia kaua e neke atu i te rima pauna.
(H.) Te Kai-tupeka.
(Tekiona 16, Rarangi 14.)
-
Ka whai hara te tangata, ahakoa he Pakeha he Maori ranei, e hoko ana, e hoatu ana ranei i te hikareti, i te tupeka, i te torori ranei ki tetahi tamaiti Maori kaore nei ano nga tau i eke ki te tekau ma-rima, a e tika ana kia whiua ki te moni kia kaua e neke atu i te rima pauna.
-
Ka whai hara tetahi tamaiti Maori, kaore nei ano i eke nga tau ki te tekau-ma-rima, mehemea ia ka kai i te tupeka, i te torori ranei, i te hikareti, i tetahi wahi ranei o te hikareti, a e tika ana kia whiua ia ki te moni kia kaua e neke atu i te rima hereni mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te tekau hereni mo te hara tuarua, kia kaua e neke atu i te kotahi pauna mo te hara tuatoru, mo ia haranga ranei o muri iho.
(J.) Nga Purei Moni.
(Tekiona 16, Rarangi 15.)
-
E kore e ahei kia hangaia he whare piriote, kia whakaturia ranei he teepu piriote ki roto i tetahi kainga Maori, ki roto ranei i tetahi wahi o te takiwa, haunga ia nga taone i ata panuitia hei taone, me nga kainga o nga Pakeha: Engari ka pa noa atu nga tikanga o tenei rarangi ki nga rota Maori i roto i nga taone Maori. Ki te takahia tenei tikanga-whakahaere ka whiua te tangata ki te moni kia kaua e neke atu i te rua tekau ma rima pauna.
-
Ko te tamaiti Maori kaore nei ano nga tau i eke ki te tekau-ma-rima e kitea ana e purei piriote ana, ahakoa i hea, ka ahei kia whiua ki te moni kia kaua e neke atu i te rima hereni mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te tekau hereni mo te hara tuarua, kia kaua e neke atu i te kotahi pauna mo te hara tuatoru mo ia haranga ranei o muri iho.
-
Ko te tangata nana tetahi whare piriote, teepu piriote ranei i roto i tetahi kainga Maori, a ko te tangata Maori nana tetahi whare pera, teepu pera ranei i tetahi atu wahi i roto i te takiwa haunga ia nga taone (engari nga rota Maori i roto i tetahi taone Maori) me nga kainga Pakeha, mehemea kaore ia i whiwhi i te raihana a te Kaunihera, ka ahei kia whiua ia ki te moni kia kaua e neke atu i te rua-tekau-ma rima pauna.
-
Ko te tangata e kitea ana e purei moni ana, ahakoa he purei kaari, ko etahi atu takaro ranei i roto i te rohe o tetahi kainga Maori, ka ahei kia whiua ia ki te moni kia kaua e neke atu i te tekau hereni mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te kotahi pauna mo te hara tuarua, kia kaua e neke atu i te rua pauna mo ia haranga o muri iho.
-
Ko te tangata nona tetahi whare, e noho ana ranei i roto i tetahi whare i roto i tetahi kainga Maori, mehemea e tukua ana, e whakaaetia ana ranei e ia te purei moni ki roto i taua whare, ka ahei kia whiua ki te moni kia kaua e neke atu i te tekau hereni mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te kotahi pauna mo te hara taurua, kia kaua e neke atu i te rua pauna mo ia haranga o muri iho. Kaua e pa ki tangata nona te whare mehemea e ngaro ana ia me pa ki te hunga e purei ana i roto.
Next Page →
✨ LLM interpretation of page content
🪶
Whanganui Maori District Council By-Laws on Marae Sanitation
(continued from previous page)
🪶 Māori AffairsMarae cleanliness, Waste disposal, Water sources, Pollution prevention, Sanitation regulations
🪶 By-Laws on Alcohol at Māori Gatherings
🪶 Māori AffairsAlcohol prohibition, Māori gatherings, Fines, Intoxication, Hui regulations
🪶 Regulations for Tohunga Practices
🪶 Māori AffairsTohunga, Traditional healers, Medical interference, Fee prohibition, Fines
🪶 Dog Registration Requirements
🪶 Māori AffairsDog registration, Fees, Council offices, Sheep dogs, Animal control
🪶 Licensing of Itinerant Traders in Māori Communities
🪶 Māori AffairsItinerant traders, Licensing, Fees, Hawkers, Permits, Fines
🪶 Prohibition of Tobacco Sales to Māori Minors
🪶 Māori AffairsTobacco, Minors, Fines, Sales prohibition, Māori children
🪶 Regulations on Gambling in Māori Communities
🪶 Māori AffairsGambling, Card games, Gaming houses, Fines, Minors, Prohibited activities
NZ Gazette 1902, No 10