✨ Maori Council By-Laws
254
THE NEW ZEALAND GAZETTE.
[No. 10
Form D.
(By-law No. 29.)
HAWKER LICENSE.
Know all men that __, a hawker, is duly licensed to vend his goods in the kaingas of the __ Maori District for one year from the date hereof.
Given under the seal of the Maori Council of the __ Maori District, the __ day of __, one thousand nine hundred and __, Chairman [or Clerk] of the Council.
The above by-laws were passed at a meeting of the Maori Council for the Whanganui Maori District held at Hiruharama, on the 6th day of December, 1901; and are given under the seal of the said Council.
(L.S.)
NERI POTINI,
Chairman.
As witness the hand of His Excellency the Governor, this twenty-seventh day of January, one thousand nine hundred and two.
J. CARROLL,
Minister of Native Affairs.
Nga Tikanga Whakahaere o te Kaunihera Maori o te Takiwa o Whanganui i raro i “Te Ture Kaunihera Maori, 1900.”
Tari o te Minita Maori,
Poneke, 27th Hanuere, 1902.
HE whakaatu tenei kua pai te Kawana i tenei ra ki te whakaae i nga tikanga-whakahaere i hangaia e te Kaunihera Maori o te Takiwa Maori o Whanganui, i raro i nga tikanga o te rarangi tekau-ma-ono o “Te Ture Kaunihera Maori, 1900,” e whakaaturia nei i te Kupu Apiti i raro iho nei.
J. CARROLL,
Minita mo te Taha Maori.
RANFURLY, Kawana.
Kua whakaaetia.
TE KUPU APITI.
KAUNIHERA MAORI O TE TAKIWA MAORI O WHANGANUI.
NGA TURE-WHAKAHAERE.
TENEI te Kaunihera Maori o te Takiwa Maori o Whanganui, i whakaturia i raro i “Te Ture Kaunihera Maori, 1900,” ka hanga nei i enei tikanga-whakahaere i raro i te mana o taua Ture, me timata te whai mana o aua tikanga-whakahaere a te wa e whakaaetia ai e te Kawana, me te panuitanga o aua mea i roto i te Gazette me te Kahiti :—
Whakamarama.
I roto i enei tikanga-whakahaere, mehemea ia kaore e taupatupatu ana ki nga kupu e whai ake nei, a mehemea kaore i motuhake te takoto a etahi atu whakamaramatanga, koia enei o ratou tikanga :—
“Taua Ture” tona tikanga ko “Te Ture Kaunihera Maori, 1900.”
“Te Kaunihera” tona tikanga ko te Kaunihera Maori o te Takiwa Maori o Whanganui i whakaturia i raro i taua Ture.
“Komiti” ara “Komiti Marae” tona tikanga ko te Komiti Marae o tetahi kainga Maori i whakaturia e te Kaunihera i raro i nga tikanga o taua Ture.
“Takiwa” tona tikanga ko te Takiwa Maori o Whanganui i panuitia e te Kawana i raro i taua Ture i tana panuitanga o te 26 o nga ra o Tihema, 1900.
“Taone Maori” tona tikanga he Taone Maori i whakaturia i raro i “Te Ture Taone Maori, 1895.”
“Whakataktorioria” tona tikanga i whakataktorioria e nga tikanga whakahaere i hangaia i raro i taua Ture, e enei tikanga-whakahaere ranei.
(A.) Te Ora me te Noho Tika.
(Tekiona 16, Rarangi 1.)
-
Ko nga tupapaku mehemea ka mate i waenganui i te 15 o nga ra o Maehe me te 15 o nga ra o Hepetema (e uru ana ano ia aua ra), i roto i te tau, me tanu i roto i nga ra e wha i muri iho i te matenga; a mehemea ka mate i waenganui i te 16 o nga ra o Hepetema me te 14 o nga ra o Maehe (e uru ana ano ia aua ra), me tanu i roto i nga ra e toru i muri iho i te matenga, haunga ia mehemea ka takoto ke te whakahau a te Kaunihera, mehemea ranei ka takoto ke tetahi atu tikanga o tetahi Ture o te Paremete.
-
Ma nga whanaunga tata o te tupapaku, a, mehemea kei te ngaro ke ratou, ma te tangata nona te whare, e noho ana ranei i roto i te whare i mate ai te tupapaku, mana e whakatutuki nga tikanga o te tikanga-whakahaere i runga ake nei, a ka whakaekea te he ki runga ki a ratou, ki tetahi ranei o ratou mo te takahi i taua tikanga-whakahaere i runga i ta te Kaunihera e kite ai he tika, a ka ahei kia whiua ki te moni kia kaua e neke ake i te kotahi pauna.
-
E kore rawa e pai, haunga ia mehemea e whakaaetia ana e te Kaunihera, kia tanumia te tupapaku ki tetahi wahi ke atu i te urupa e mohiotia ana he tanumanga tupapaku e nga tangata Maori o tetahi kainga Maori, kua rahuitia ranei, kua ata wehea ranei e ratou, e tetahi atu ropu whai mana ranei, hei urupa tanumanga tupapaku.
-
Kaua rawa e whakataktorioria te tupapaku ki nga roro, ki nga marae ranei o nga whare nunui, engari me whakatakoto ki tetahi atu wahi i rahaki e tata ana mai, o whakaritea e te Tiamana o te Komiti Marae, e te Mema Kaunihera ranei o te wahanga o te takiwa.
-
Ka ahei te Kaunihera ki te tuku panui atu, penei i te Ahua A e mau nei i te Kupu Apiti, ki te tangata nona tetahi whare, ki te tangata ranei e noho ana i roto i tetahi whare i roto i tetahi kainga (haunga ia nga kauta me nga whare tu noa o waho) mehemea e hangaia ana taua whare i muri iho i te mananga o enei tikanga-whakahaere, hei whakahau atu kia hangaia he puroa mo taua whare (i roto ano i te wa e whakaritea e taua panui) kia tika ki te whakaaro o te Kaunihera, o tetahi tangata, o tetahi ropu ranei e whakamanaia e ia.
-
Mehemea i muri iho i te taenga atu o taua panui ki a ia, ka turi tetahi tangata, ka kore ranei e whakarite i te whakahau a taua panui, i roto i te takiwa i whakaritea e taua panui, i tetahi atu takiwa ranei e tukua atu e te Kaunihera, ka ahei kia whiua ia ki te moni kia kaua e neke atu i te tekau hereni.
-
Ka ahei te Kaunihera (ki te whakaaro ia kia kaua e tukua te panui e whakaaeturia nei e te tikanga-whakahaere tua-rima) ki te tuku panui atu, penei i te Ahua B e mau nei i te Kupu Apiti, ki te tangata nona tetahi whare, ki te tangata ranei e noho ana i roto i tetahi whare e whakamaramatia nei e te tikanga-whakahaere tuarima, hei whakahau atu kia hangaia he moenga ki roto ki taua whare, kia kaua e hoki iho i te kotahi putu te rewa ake i te whenua; a mehemea i muri iho i te taenga atu o taua panui ki a ia, ka kore taua tangata e rongo, ka turi ranei ki te whakatutuki i te whakahau a taua panui i roto i te wa i whakaritea, e tika ana kia whiua ia ki te moni kia kaua e neke ake i te tekau hereni.
(B.) Nga Whare Paru.
(Tekiona 16, Rarangi 2.)
-
Ka ahei te Tiamana o te Kaunihera, tetahi tangata, ropu ranei e whakamanaia e te Kaunihera mo tera take, ki te tuku panui atu ki te tangata nona, ki te tangata ranei e noho ana i roto i tetahi whare e paru ana, e kino ana, hei whakahau atu kia whakapaia e ia, kia meati a ranei e ia kia whakapaia taua whare i roto i tetahi takiwa e whakaritea i roto i taua panui, penei i te ahua “C” e mau nei i te Kupu Apiti. A mehemea i muri iho i te taenga atu o taua panui ki a ia, ka kore taua tangata e rongo, ka turi ranei ki te whakatutuki i te whakahau a taua panui, e tika ana kia whiua ia ki te moni kia kaua e neke atu i te tekau hereni, mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te kotahi pauna mo ia haranga o muri iho.
-
Ka ahei te Kaunihera ki te whakahau kia haria atu, kia whakahoutia, kia whakakorea ranei tetahi whare e paru ana e kino ana, mehemea ki tana whakaaro e kore e pai kia nohoia tera tu whare e te tangata, mehemea te tangata nona te whare, te tangata ranei e noho ana i roto i taua whare, ina tae mai he whakahau ki a ia kia whakapaia, kia whakahoutia, kia whakakorea ranei taua whare, ka kore e rongo ki taua whakahau. Ko nga moni a te Kaunihera e pau i taua whakapainga, whakahoutanga, whakakorenga ranei, me takoto mai hei nama ma taua tangata ki te Kaunihera, a e taea te whai atu ki roto i te Kooti Whakawa Tuturu.
-
Kei nga Komiti Marae te whakaaro ki te whakangawari i te tikanga-whakahaere tua-waru me te tikanga-whakahaere tua-iwa i runga ake nei mehemea ka tupono ne kaumatua, he mate, he ngoikore ranei, te tangata nona, a e noho ana ranei i roto i aua tu whare kua korerotia ake nei, kia kore ai e pa uaua aua tikanga ki taua tangata; engari me whakaatu e te Tiamana o te Komiti Marae ki te Tiamana o te Kaunihera tera ahua, a hei reira te Kaunihera whiriwhiri ai i tetahi huarahi e taea ai e ia te whakapau he moni hei whakapai i aua tu whare o aua tangata kaumatua, mate, ngoikore ranei i roto ano i te oranga o te Kaunihera, kei tau atu hei taumahatanga mo aua tu tangata.
(C.) Nga Paru o te Marae.
(Tekiona 16, Rarangi 3.)
- Kaua rawa te paru, nga mea rukenga ranei e whiua, e whakataktorioria, e tukua ranei kia tere ki roto ki tetahi puna wai, i tetahi awa wai, mehemea e rere ana ma roto ma te waha ranei o tetahi kainga Maori, a mehemea taua awa e meati a ana hei wai inu, hei wai kai ranei ma nga tangata o taua kainga o tetahi atu kainga ranei e takoto tahi ana, e tu tahi ana ranei i te taha o taua puna, awa ranei.
Next Page →
✨ LLM interpretation of page content
🪶 Form D: Hawker License for Whanganui Maori District
🪶 Māori Affairs27 January 1902
Hawker license, Form D, By-law No. 29, Whanganui Maori District, Licensing, Vending goods
- Neri Potini, Chairman of the Maori Council for the Whanganui Maori District
- J. Carroll, Minister of Native Affairs
🪶 Governor's approval of Whanganui Maori Council by-laws under the Maori Councils Act, 1900
🪶 Māori Affairs27 January 1902
Governor's approval, Maori Councils Act 1900, Whanganui Maori District, By-laws, Gazette publication
- J. Carroll, Minister of Native Affairs
- Ranfurly, Governor
🪶 Whanganui Maori District Council By-Laws on Health and Sanitation
🪶 Māori AffairsBurial regulations, Housing standards, Raised floors, Cleanliness, Health by-laws, Whanganui
🪶 Whanganui Maori District Council By-Laws on Unsanitary Dwellings
🪶 Māori AffairsUnsanitary houses, Notices to repair, Fines, Whakapaia, Whakahou, Enforcement
🪶 Whanganui Maori District Council By-Laws on Marae Sanitation
🪶 Māori AffairsMarae cleanliness, Waste disposal, Water sources, Pollution prevention, Sanitation regulations
NZ Gazette 1902, No 10