1144
THE NEW ZEALAND GAZETTE.
[No. 39

(3.) Ka inu ia, ka mea ranei kia inu tetahi atu tangata,
i te waipiro i roto i tetahi whare runanga, whare
karakia, whare ranei o te katoa.
A, ko taua tangata me whiu ki te moni, kia kaua e iti iho
i te tekau hereni, kia kaua e neke atu i te kotahi pauna mo
te hara tuatahi, a, kia kaua e neke atu i te rua pauna mo ia
haranga i muri iho.

(E.) Nga Tohunga.
(Tekiona 16, Rarangi 5.)

21. E kore rawa e tika tetahi tohunga, tetahi tangata
    ranei e kiia ana he tohunga ki te mea kia kaukau tetahi
    turoro, e mahia ana e ia, ki te wai matao.
22. E kore rawa e tika kia arai, kia whakaruraru ranei,
    tetahi tohunga, kei tae mai he takuta ki taua turoro, kei
    mahia ranei ki nga rongoa pakeha e rite ana mo tona mate,
    e whakaritea ranei e te takuta mo taua mate.
23. E kore rawa e tika tetahi tangata, e kiia ana he
    tohunga, kia tono moni, taonga ranei hei utu mo tana mahi.
24. Ko te tangata e takahi ana i tetahi o nga tikanga-
    whakahaere 21, 22, me te 23, e tika ana kia whiuu ki te moni
    kia kaua e neke atu i te tekau pauna.
25. Mehemea i runga i te whakahaere a tetahi tangata e
    kiia ana he tohunga, ka huihui e ia tetahi ropu tangata, a
    ka noho i tetahi kainga, ka haere atu ranei i tetahi kainga
    ki tetahi atu kainga me taua ropu, a ka whakaaro te Kauni-
    hera, tetahi Komiti Marae ranei, tera e pa he raruraru, he
    mate ranei ki nga tangata o tetahi kainga, ki tetahi ranei o
    ratou, ara, ka pau a ratou kai, o ratou rawa ranei, ka pa mai
    ranei tetahi atu mate, ka ahei te Kaunihera ki te tuku
    panui atu ki taua tangata kia whakamutua tana mahi, a ki
    te tohe ia ka ahei te Kaunihera ki te whiu i a ia ki te moni,
    kia kaua e neke atu i te rima tekau pauna.
26. Ka ahei te Kaunihera ki te whakaputa raihana, i
    runga ano ia te ata uiui, ki nga tangata e matau ana ki te
    mahi i nga rakau Maori, me nga wai-rakau, mo te wa, a i
    runga i nga tikanga e kitea e te Kaunihera he tika. Me
    whaimana taua raihana ki roto anake i te takiwa.

(F.) Rehitatanga-Kuri.
(Tekiona 16, Rarangi 7.)

27. Ko te utu mo te rehitatanga o te kuri a tetahi Maori
    i roto i te takiwa, kua neke atu i te ono marama te pakeke,
    e rima hereni.
    Engari ko te utu mo te rehitatanga o nga kuri e meatia
    ana hei mahi hipi anake, kau anake ranei, hei patu rapeti
    anake ranei e kotahi hereni me te hikipene mo te kuri kotahi.
28. Me utu te moni rehita, a me rehita te kuri ki te Tari
    o te Kaunihera, ki nga tangata ranei e whakamanaiia i raro i
    te hiiri o te Kaunihera hei kohi i taua moni, a hei rehita kuri.

(G.) Nga Kai-hoko Taonga.
(Tekiona 16, Rarangi 13.)

29. Me pa enei tikanga e whai ake nei ki nga Inia, ki nga
    Ahiria, me era atu tangata harihari haere i te taonga hei
    hokohoko ki roto i nga kainga Maori o roto o te takiwa ara:—
    (1.) Kia whiwhi rawa taua tangata ki te raihana a te
    Kaunihera ka ahei ai ki te hokohoko taonga i roto
    i nga kainga Maori o te takiwa.
    (2.) Ko taua raihana me penei i te Ahua D, a ka whai-
    mana mo te takiwa katoa o te Kaunihera a ko
    te utu mo taua raihana kia rua pauna.
    (3.) Ka ahei te Tiamana, te Karaka ranei o te Kaunihera
    tetahi ranei o nga mema o te Kaunihera i whaka-
    manaiia e te Kaunihera hei pera ki te whakaputa
    i taua raihana.
    (4.) Ko nga moni katoa e utua ana mo nga raihana me
    tuku ki te tari o te Kaunihera.
    (5.) Ki te pokanoa te tangata kaore ona raihana ki te
    hokohoko taonga i roto i nga kainga Maori o te
    takiwa ka whiuu ia ki te moni kia kaua e neke
    ake i te rima pauna.
30. Ka ahei te Tiamana, te Karaka ranei, tetahi mema
    ranei o te Kaunihera, te Tiamana ranei o te Komiti Marae o
    tetahi kainga, kei reira nei tetahi hui e tu ana, ki te whaka-
    puta raihana ki tetahi tangata e hiahia ana ki te hokohoko
    taonga i taua hui, ko te utu mo taua raihana kia tekau heremi.
    Ko te mana o taua raihana mo te wa anake o taua hui, kaua
    e roa atu. Ki te hokohoko taonga tetahi tangata i taua hui,
    a kaore ona raihana penei, kaore ranei ona raihana i raro i
    etahi atu o nga tikanga-whakahaere i runga ake nei, ka ahei
    kia whiuu ia ki te moni kia kaua e neke atu i te rima pauna.

(H.) Te Kai-tupeka.
(Tekiona 16, Rarangi 14.)

31. Ka whai hara te tangata, ahakoa he Pakeha he Maori
    ranei, e hoko ana, e hoatu ana ranei i te hikareti, i te tupeka,
    i te torori ranei ki tetahi tamaiti Maori kaore nei ano nga
    tau i eke ki te tekau-ma-rima, a e tika ana kia whiuu ki te
    moni kia kaua e neke atu i te kotahi pauna.

32. Ka whai hara tetahi tamaiti Maori, kaore nei ano i eke
    nga tau ki te tekau-ma-rima, mehemea ia ka kai i te tupeka,
    i te torori ranei, i te hikareti, i tetahi wahi ranei o te hika-
    reti, a e tika ana kia whiuu ia ki te moni kia kaua e neke
    atu i te rima hereni mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu
    i te tekau hereni mo te hara tuarua, kia kaua e neke atu i te
    kotahi pauna mo te hara tuatoru, mo ia haranga ranei o
    muri iho.

(J.) Nga Purei Moni.
(Tekiona 16, Rarangi 15.)

33. Ko te tangata, ahakoa he Maori he aha ranei, e hiahia
    ana ki te whakatu whare piriote ki roto i tetahi kainga
    Maori, a ko te tangata Maori e hiahia ana ki te whakatu
    whare piriote ki tetahi atu wahi i roto i te takiwa, haunga ia
    nga taone (engari nga roto Maori i roto i nga taone) me nga
    kainga Pakeha, me whiwhi i te tuatahi ki te raihana a te
    Kaunihera, ma te Kaunihera e whakaputa i runga i nga
    tikanga e whai ake nei:—
    (a.) Ko taua raihana me penei i te Ahua E e mau nei i
    te Kupu Apiti.
    (b.) Ko te utu mo taua raihana kia rima pauna.
    (c.) Ko te wa e mana ai taua raihana kia kotahi tau i
    muri iho i te ra i tubia ai (haunga ia mehemea
    ka whakakorea e te Kaunihera i runga i nga
    tikanga i raro iho nei).’
    (d.) Ko nga whare piriote me hanga kia whai huarahi
    mo te hau ki roto ki waho, a me ata tiaki pai kia
    kaua e paru.
    (e.) Me puare nga whare piriote i nga ra noa o te wiki, i
    waenganui i te 8 o nga haora o te ata me te 11 o
    nga haora o te po. Ko te tangata e takahi ana i
    tenei tikanga-whakahaere, ka ahei kia whiuu ia
    ki te moni kia kaua e neke atu i te kotahi pauna
    mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te rua
    pauna mo te hara tuarua, a ki te hara i muri iho
    e ahei ana kia whakakorea tona raihana.
    (f.) E kore e pai kia tukua tetahi tamaiti Maori, kaore
    nei ano i eke nga tau ki te tekau-ma-rima, kia
    purei piriote i roto i tetahi whare piriote whai
    raihana, a mehemea ka kitea e purei ana i reira,
    ka ahei kia whiuu te tangata i a ia te raihana, te
    tangata ranei e tieki ana i te whare piriote, ki te
    moni kia kaua e neke atu i te rima pauna.
    (g.) Ki te hiahia kia whakahoutia te raihana me tuku
    mai te tono i mua atu o te wa e mutu ai te mana
    o te raihana.
34. Ko te tamaiti Maori kaore nei ano nga tau i eke ki te
    tekau-ma-rima e kitea ana e purei piriote, ahakoa i hea,
    ka ahei kia whiuu ki te moni kia kaua e neke atu i te rima
    hereni mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te tekau
    hereni mo te hara tuarua, kia kaua e neke atu i te kotahi
    pauna mo te hara tuatoru mo ia haranga ranei o muri iho.
35. Ko te tangata nana tetahi whare piriote, teepu piriote
    ranei i roto i tetahi kainga Maori, a ko te tangata Maori
    nana tetahi whare pera, teepu pera ranei i tetahi atu wahi i
    roto i te takiwa haunga ia nga taone (engari nga rota Maori
    i roto i tetahi taone Maori) me nga kainga Pakeha, mehemea
    kaore ia i whiwhi i te raihana a te Kaunihera, ka ahei kia
    whiuu ia ki te moni kia kaua e neke atu i te rua-tekau-ma-
    rima pauna.
36. Ko te tangata e kitea ana e purei moni ana, ahakoa
    he purei kaari, ko etahi atu takaro ranei i roto o te rohe o
    tetahi kainga Maori, ka ahei kia whiuu ia ki te moni kia
    kaua e neke atu i te tekau hereni mo te hara tuatahi, kia
    kaua e neke atu i te kotahi pauna mo te hara tuarua, kia
    kaua e neke atu i te rua pauna mo ia haranga o muri iho.
37. Ko te tangata nona tetahi whare, e noho ana ranei i
    roto i tetahi whare i roto i tetahi kainga Maori, mehemea e
    tukua ana, e whakaaetia ana ranei e ia te purei moni ki roto
    i taua whare, ka ahei kia whiuu ki te moni kia kaua e neke
    atu i te kotahi pauna mo te hara tuatahi, kia kaua e neke
    atu i te rua pauna mo te hara tuarua, kia kaua e neke atu
    i te rima pauna mo ia haranga o muri iho.

Nga Komiti Marae.

38. Ka ahei te Kaunihera ki te tuku i katoa i tetahi ranei
    o ona mana i raro i nga tikanga whakahaere kua whakata-
    kotoria ake nei, ki tetahi Komiti Marae, a hei reira ka whai-
    mana taua Komiti ki te whakahaere i aua mana i roto i tona
    kainga.
39. Ka ahei te Komiti Marae ki te whiu a ki te whaina
    mo te takahanga i tetahi tikanga whakahaere, engari mehe-
    mea kaore e utua taua whaina i roto i te takiwa i whakaritea,
    me tuku atu e te Tiamana o te Komiti te whakaatu o taua
    takahanga me nga kupu whakamarama o te take me te kore-
    ga i utua te whaina ki te Tiamana o te Kaunihera.