Māori Council Regulations




796
THE NEW ZEALAND GAZETTE.
No. 26

(3.) Ka inu ia, ka mea ranei kia inu tetahi atu tangata,
i te waipiro i roto i tetahi whare runanga, whare
karakia, whare ranei o te katoa.

A, ko taua tangata me whiu ki te moni, kia kaua e iti iho
i te rima hereni, kia kaua e neke atu i te kotahi pauna mo
te hara tuatahi, a, kia kaua e neke atu i te rua pauna mo
ia haranga i muri iho.

(E.) Nga Tohunga.
(Tekiona 16, Rarangi 5.)

  1. E kore rawa e tika tetahi tohunga, tetahi tangata
    ranei e kiia ana he tohunga ki te mea kia kaukau tetahi
    turoro, e mahia ana e ia, ki te wai matao.

  2. E kore rawa e tika kia arai, kia whakararuraru ranei,
    tetahi tohunga, kei tae mai he takuta ki taua turoro, kei
    mahia ranei ki nga rongoa Pakeha e rite ana mo tona mate,
    e whakaritea ranei e te takuta mo taua mate.

  3. E kore rawa e tika tetahi tangata, e kiia ana he
    tohunga, kia tono moni, taonga ranei, hei utu mo tana
    mahi.

  4. Ko te tangata e takahi ana i tetahi o nga tikanga-
    whakahaere 21, 22 me te 23, e tika ana kia whiua ki te moni
    kia kaua e neke atu i te tekau pauna.

  5. Mehemea i runga i te whakahaere a tetahi tangata e
    kiia ana he tohunga, ka huihuia e ia tetahi ropu tangata, e
    ka noho i tetahi kainga, ka haere atu ranei i tetahi kainga
    ki tetahi atu kainga me taua ropu, a ka whakaaro te Kauni-
    hera, tetahi Komiti Marae ranei, tera e pa he raruraru, he
    mate ranei ki nga tangata o tetahi kainga, ki tetahi ranei o
    ratou, ara, ka pau a ratou kai, o ratou rawa ranei, ka pa mai
    ranei tetahi atu mate, ka ahei te Kaunihera ki te tuku panui
    atu ki taua tangata kia whakamutua tana mahi, a ki te tohe
    ia ka ahei te Kaunihera ki te whiu i a ia ki te moni kia kaua
    e neke atu i te rima tekau pauna.

  6. Ka ahei te Kaunihera ki te whakaputa raihana, i runga
    ano ia i te ata uini, ki nga tangata e matau ana ki te mahi i
    nga rakau Maori, me nga wai-rakau, mo te wa, a i runga i
    nga tikanga e kitea e te Kaunihera he tika. Me whaimana
    taua raihana ki roto anake i te takiwa.

  7. Me ahei ano hoki te Kaunihera ki te tirotiro i etahi
    ahuatanga o nga tohunga mahi tohunga ranei e kitea ana e
    te Kaunihera e whakatupu raruraru ana i roto i te iwi.
    Notemea he maha nga ahuatanga tohunga mahi rereke
    haunga ano ia enei i runga ake nei.

(F.) Rehitatanga-Kuri.
(Tekiona 16, Rarangi 7.)

  1. Ko te utu mo te rehitatanga o te kuri a tetahi Maori
    i roto i te takiwa, kua neke atu i te ono marama te pakeke,
    e rua hereni me te hikipene.

Engari ko te utu mo te rehitatanga o nga kuri e meatia
ana hei mahi hipi anake, kau anake ranei, hei patu rapeti
anake ranei, kotahi hereni mo te kuri kotahi.

  1. Me utu te moni rehita, a me rehita te kuri ki te Tari
    o te Kaunihera, ki nga tangata ranei e whakamanaia i raro
    i te hiiri o te Kaunihera hei kohi i taua moni, a hei rehita
    kuri.

(G.) Nga Kai-hoko Taonga.
(Tekiona 16, Rarangi 13.)

  1. Me pa enei tikanga e whai ake nei ki nga Inia, ki nga
    Ahiria, me era atu tangata harihari haere i te taonga hei
    hokohoko ki roto i nga kainga Maori o roto o te takiwa
    ara :—

(1.) Kia whiwhi rawa taua tangata ki te raihana a te
Kaunihera ka ahei ai ki te hokohoko taonga i roto
i nga kainga Maori o te takiwa.

(2.) Ko taua raihana me penei i te Ahua B, a ka whai-
mana ia mo te takiwa katoa o te Kaunihera a ko
te utu mo taua raihana kia rua pauna.

(3.) Ka ahei te Tiamana, te Karaka ranei o te Kaunihera
tetahi ranei o nga mema o te Kaunihera i whaka-
manaia e te Kaunihera hei pera ki te whakaputa
i taua raihana.

(4.) Ko nga moni katoa e utua ana mo nga raihana me
tuku ki te tari o te Kaunihera.

(5.) Ki te pokanoa te tangata kaore ona raihana ki te
hokohoko taonga i roto i nga kainga Maori o te
takiwa ka whiua ia ki te moni kia kaua e neke
ake i te rima pauna.

  1. Ka ahei te Tiamana, te Karaka ranei, tetahi mema
    ranei o te Kaunihera, te Tiamana ranei o te Komiti Marae o
    tetahi kainga, kei reira nei tetahi hui e tu ana, ki te whaka-
    puta raihana ki tetahi tangata e hiahia ana ki te hokohoko
    taonga i taua hui, ko te utu mo taua raihana kia tekau
    hereni. Ko te mana o taua raihana mo te wa anake o taua
    hui, kaua e roa atu. Ki te hokohoko taonga tetahi tangata
    i taua hui, a kaore ona raihana penei kaore ranei ona
    raihana i raro i etahi atu o nga tikanga-whakahaere i runga
    ake nei, ka ahei kia whiua ia ki te moni kia kaua e neke atu
    i te rima pauna.

(H.) Te Kai-tupeka.
(Tekiona 16, Rarangi 14.)

  1. Ka whai hara te tangata, ahakoa he Pakeha he Maori
    ranei, e hoko ana, e hoatu ana ranei i te hikareti, i te tupeka,
    i te torori ranei ki tetahi tamaiti Maori kaore nei ano nga
    tau i eke ki te tekau-ma-rima, a e tika ana kia whiua ki te
    moni kia kaua e neke atu i te rima pauna.

  2. Ka whai hara tetahi tamaiti Maori, kaore nei ano i eke
    nga tau ki te tekau-ma-rima, mehemea ia ka kai i te tupeka,
    i te torori ranei, i te hikareti, i tetahi wahi rauel o te hika-
    reti, a e tika ana kia whiua ia ki te moni kia kaua e neke
    atu i te rima hereni mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu
    i te tekau hereni mo te hara tuarua, kia kaua e neke atu i te
    kotahi pauna mo te hara tuatoru, mo ia haranga ranei o
    muri iho.

(I.) Nga Purei Moni.
(Tekiona 16, Rarangi 15.)

  1. Ko te tangata, ahakoa he Maori he aha ranei, e hiahia
    ana ki te whakatu whare piriote ki roto i tetahi kainga
    Maori, a ko te tangata Maori e hiahia ana ki te whakatu
    whare piriote ki tetahi atu wahi i roto i te takiwa, haunga ia
    nga taone (engari nga rota Maori i roto i nga taone) me nga
    kainga Pakeha, me whiwhi i te tuatahi ki te raihana a te
    Kaunihera, ma te Kaunihera e whakaputa i runga i nga
    tikanga e whai ake nei :—

(a.) Ko taua raihana me penei i te Ahua E e mau nei i
te Kupu Apiti.

(b.) Ko te utu mo taua raihana kia tekau pauna.

(c.) Ko te wa e mana ai taua raihana kia kotahi tau i
muri iho i te ra i tuhia ai (haunga ia mehemea
ka whakakorea e te Kaunihera i runga i nga
tikanga i raro iho nei).

(d.) Ko nga whare piriote me hanga kia whai huarahi
mo te hau ki roto ki waho, a me ata tiaki pai kia
kaua e paru.

(e.) Me puare nga whare piriote i nga ra noa o te wiki, i
waenganui i te 9 o nga haora o te ata me te 10 o nga
haora o te po. Ko te tangata e takahi ana i
tenei tikanga-whakahaere, ka ahei kia whiua ia
ki te moni kia kaua e neke atu i te kotahi pauna
mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te rua
pauna mo te hara tuarua, a ki te hara i muri iho
e ahei ana kia whakakorea tona raihana.

(f.) E kore e pai kia tukua tetahi tamaiti Maori, kaore
nei ano i eke nga tau ki te tekau-ma-rima, kia
purei piriote i roto i tetahi whare piriote whai
raihana, a mehemea ka kitea e purei ana i reira,
ka ahei kia whiua te tangata i a ia te raihana, te
tangata ranei e tieki ana i te whare piriote, ki te
moni kia kaua e neke atu i te rima pauna mo te
hara tuatahi, a mo te hara tuarua ka ahei te Kau-
nihera ki te whakakore i te raihana.

(g.) Ki te hiahia kia whakahoutia te raihana me tuku
mai te tono i mua atu o te wa e mutu ai te mana
o te raihana.

  1. Ko te tamaiti Maori kaore nei ano nga tau i eke ki te
    tekau-ma-rima e kitea ana e purei piriote ana, ahakoa i hea,
    ka ahei kia whiua ki te moni kia kaua e neke atu i te rima
    hereni mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te tekau
    hereni mo te hara tuarua, kia kaua e neke atu i te kotahi
    pauna mo te hara tuatoru mo ia haranga ranei o muri iho.

  2. Ko te tangata nana tetahi whare piriote, teepu piriote
    ranei i roto i tetahi kainga Maori, a ko te tangata Maori
    nana tetahi whare pera, teepu pera ranei i tetahi atu wahi i
    roto i te takiwa haunga ia nga taone (engari nga rota Maori
    i roto i tetahi taone Maori) me nga kainga Pakeha, mehemea
    kaore ia i whiwhi i te raihana a te Kaunihera, ka ahei kia
    whiua ia ki te moni kia kaua e neke atu i te rua-tekau-ma-
    rima pauna.

  3. Ko te tangata e kitea ana e purei moni ana, ahakoa he
    purei kaari, ko etahi atu takaro ranei (haunga ia te piriote ki
    nga wahi i ata raihanatia) i roto i te rohe o tetahi kainga
    Maori, ka ahei kia whiua ia ki te moni kia kaua e neke atu i
    te tekau hereni mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te
    kotahi pauna mo te hara tuarua, kia kaua e neke atu i te
    rua pauna mo ia haranga o muri iho.

  4. Ko te tangata nona tetahi whare; e noho ana ranei i
    roto i tetahi whare i roto i tetahi kainga Maori, mehemea e
    tukua ana, e whakaaetia ana ranei e ia te purei moni
    (haunga ia te piriote ki nga wahi i ata raihanatia) ki roto i
    taua whare, ka ahei kia whiua ki te moni kia kaua e neke
    atu i te kotahi pauna mo te hara tuatahi, kia kaua e neke
    atu i te rua pauna mo te hara taurua, kia kaua e neke atu i
    te rima pauna mo ia haranga o muri iho.

Nga Komiti Marae.

  1. Ka ahei te Kaunihera ki te tuku i katoa i tetahi ranei
    o ona mana i raro i nga tikanga whakahaere kua whakata-
    kotoria ake nei, ki tetahi Komiti Marae, a hei reira ka whai-
    mana taua Komiti ki te whakahaere i aua mana i roto i tona
    kainga.


Next Page →



Online Sources for this page:

VUW Te Waharoa PDF NZ Gazette 1902, No 26





✨ LLM interpretation of page content

🪶 Prohibition of Alcohol at Māori Gatherings (continued from previous page)

🪶 Māori Affairs
Alcohol ban, hui restrictions, fines, intoxication penalties, Pākehā roads

🪶 Regulations for Māori Tohunga (Healers)

🪶 Māori Affairs
Tohunga, healing practices, medical restrictions, fines, traditional medicine, Western medicine

🪶 Dog Registration Requirements for Māori

🪶 Māori Affairs
Dog registration, fees, livestock protection, Council office, Māori owners

🪶 Licensing of Itinerant Traders in Māori Communities

🪶 Māori Affairs
Itinerant traders, licensing, fees, hawkers, market regulation, Māori villages

🪶 Prohibition of Tobacco Sales to Māori Children

🪶 Māori Affairs
Tobacco, under-15s, fines, smoking, Māori youth, penalties

🪶 Regulation of Gaming Houses in Māori Communities

🪶 Māori Affairs
Gaming houses, gambling licenses, fines, youth gambling, licensed premises, Māori settlements

🪶 Powers of Marae Committees under Council Regulations

🪶 Māori Affairs
Marae committees, delegation of authority, local governance, Māori councils, administrative powers