544
THE NEW ZEALAND GAZETTE.
[No. 18

taonetia ana ka whiua ki te moni kaua e neke ake i te te rua
hereni me te hikipene mo te kau kotahi mo te hoibo ranei.
Kaua e neke ake i te kotahi hereni mo te hipi mo te poaka
mo te nanenane ranei.

31. Ki te whakaoma kaha tetahi tangata i tona hoibo i
    roto i tetahi kainga Maori i runga ranei i nga tiriti o tetahi
    kainga Maori e noho a taonetia ana, ka whiu kaha ranei i te
    koneke i te wakena i te paki i etahi atu waka pera ranei ka
    whiu ki te moni kaua e neke ake i te kotahi pauna.

(H.) Nga Kai-hoko Taonga.
(Tekiona 16, Rarangi 13.)

32. Me pa ensi tikanga e whai ake nei ki nga Inia, ki nga
    Ahiria, me era atu tangata harihari baere i te taonga hei
    hokohoko ki roto i nga kainga Maori o roto o te takiwa ara:—
    (1.) Kia whiwhi rawa taua tangata ki te raihana a te
    Kaunihera ka ahei ai ki te hokohoko taonga i roto
    i nga kainga Maori o te takiwa.
    (2.) Ko taua raihana me penei i te Ahua D, a ka whai-
    mana mo te takiwa katoa o te Kaunihera a ko
    te utu mo taua raihana kia rua pauna.
    (3.) Ka ahei te Tiamana, te Karaka ranei o te Kaunihera
    tetahi ranei o nga mema o te Kaunihera i whaka-
    mania e te Kaunihera hei pera ki te whakaputa
    i taua raihana.
    (4.) Ko nga moni katoa e utua ana mo nga raihana me
    tuku ki te tari o te Kaunihera.
    (5.) Me rehita e te Hekeretari te ingoa me te kainga o
    te tangata e whakaputaina ana he raihana, ko
    taua rehita me puare ki nga tangata katoa e
    hiahia ana kia kite, ko te utu mo te kitenga,
    kotahi hereni.
    (6.) Ki te pokanoa te tangata kaore ona raihana ki te
    hokohoko taonga i roto i nga kainga Maori o te
    takiwa ka whiua ia ki te moni kia kaua e neke
    ake i te rima pauna.
    (7.) Ka ahei te Kaunihera te whakakore i te raihana
    o tetahi tangata hoko taonga ina pono te whaka-
    atu he tangata tino haurangi kua whiua ranei ia
    e ture mo te tahae mo tetahi atu hara ranei.

33. Ka ahei te Tiamana, te Karaka ranei, tetahi mema
    ranei o te Kaunihera, te Tiamana ranei o te Komiti Marae o
    tetahi kainga, kei reira nei tetahi hui e tu ana, ki te whaka-
    puta raihana ki tetahi tangata e hiahia ana ki te hokohoko
    taonga i taua hui, ko te utu mo taua raihana kia kotahi pauna.
    Ko te mana o taua raihana mo te wa anake o taua hui, kaua
    e roa atu. Ki te hokohoko taonga tetahi tangata i taua hui,
    a kaore ona raihana penei, kaore ranei ona raihana i raro i
    etahi atu o nga tikanga-whakahaere i runga ake nei, ka ahei
    kia whiua ia ki te moni kia kaua e neke atu i te rima pauna.

(J.) Te Kai-tupeka.
(Tekiona 16, Rarangi 14.)

34. Ka whai hara te tangata, ahakoa he Pakeha he Maori
    ranei, e hoko ana, e hoatu ana ranei i te hikareti, i te tupeka,
    i te torori ranei ki tetahi tamaiti Maori kaore nei ano nga
    tau i eke ki te tekau-ma-rima, a e tika ana kia whiua ki te
    moni kia kaua e neke atu i te rima pauna.

35. Ka whai hara tetahi tamaiti Maori, kaore nei ano i eke
    nga tau ki te tekau-ma-rima, mehemea ia ka kai i te tupeka,
    i te torori ranei, i te hikareti, i tetahi wahi ranei o te hika-
    reti, a e tika ana kia whiua ia ki te moni kia kaua e neke
    atu i te rima hereni mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu
    i te tekau hereni mo te hara tuarua, kia kaua e neke atu i te
    kotahi pauna mo te hara tuatoru, mo ia haranga ranei
    muri iho,

(K.) Nga Purei Moni.
(Tekiona 16, Rarangi 15.)

36. Ko te tangata, ahakoa he Maori he aha ranei, e hiahia
    ana ki te whakatu whare piriote ki roto i tetahi kainga
    Maori, a ko te tangata Maori e hiahia ana ki te whakatu
    whare piriote ki tetahi atu wahi i roto i te takiwa, haunga ia
    nga taone (engari nga roto Maori i roto i nga taone) me nga
    kainga Pakeha, me whiwhi i te tuatahi ki te raihana a te
    Kaunihera, ma te Kaunihera e whakaputa i runga i nga
    tikanga e whai ake nei:—
    (a.) Ko taua raihana me penei i te Ahua C e mau nei i
    te Kupu Apiti.
    (b.) Ko te utu mo taua raihana kia rima pauna.
    (c.) Ko te wa e mana ai taua raihana kia kotahi tau i
    muri iho i te ra i tuhia ai (haunga ia mehemea
    ka whakakorea e te Kaunihera i runga i nga
    tikanga i raro iho nei).
    (d.) Ko nga whare piriote me hanga kia whai huarahi
    mo te hau ki roto ki waho, a me ata tiaki pai kia
    kaua e paru.
    (e.) Me puare nga whare piriote i nga ra noa o te wiki, i
    waenganui i te 8 o nga haora o te ata me te 11 o
    nga haora o te po. Ko te tangata e takahi ana i
    tenei tikanga-whakahaere, ka ahei kia whiua ia
    ki te moni kia kaua e neke atu i te kotahi pauna
    mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te rua

pauna mo te hara tuarua, a ki te hara i muri iho
e ahei ana kia whakakorea tona raihana.

(f.) E kare e pai kia tukua tetahi tamaiti Maori, kaore
nei ano i eke nga tau ki te tekau-ma-rima, kia
purei piriote i roto i tetahi whare piriote whai
rai hana, a mehemea ka kitea e purei ana i reira,
ka ahei kia whiua te tangata i a ia te raihana, te
tangata ranei e tieki ana i te whare piriote, ki te
moni kia kaua e neke atu i te rima pauna mo te
hara tuatahi, a mo te hara tuarua ka anei te Kau-
nihera ki te whakakore i te raihana.

(g.) Ki te hiahia kia whakahoutia te raihana me tuku
mai te tono i mua atu o te wa e mutu ai te mana
o te raihana.

37. Ko te tamaiti Maori kaore nei ano nga tau i eke ki te
    tekau-ma-rima e kitea ana e purei piriote ana, ahakoa i hea,
    ka ahei kia whiua ki te moni kia kaua e neke atu i te rima
    hereni mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te tekau
    hereni mo te hara tuarua, kia kaua e neke atu i te kotahi
    pauna mo te hara tuatoru mo ia haranga ranei o muri iho.

38. Ko te tangata nana tetahi whare piriote, teepu piriote
    ranei i roto i tetahi kainga Maori, a ko te tangata Maori
    nana tetahi whare pera, teepu pera ranei i tetahi atu wahi i
    roto i te takiwa haunga ia nga taone (engari nga rota Maori
    i roto i tetahi taone Maori) me nga kainga Pakeha, mehemea
    kaore ia i whiwhi i te raihana a te Kaunihera, ka ahei kia
    whiua ia ki te moni kia kaua e neke atu i te rua-tekau-ma-
    rima pauna.

39. Ko te tangata e kitea ana e purei moni ana, ahakoa
    he purei kaari, ko etahi atu takaro ranei i roto o te rohe
    o tetahi kainga Maori, ka ahei kia whiua ia ki te moni kia
    kaua e neke atu i te tekau hereni mo te hara tuatahi, kia
    kaua e neke atu i te kotahi pauna mo te hara tuarua, kia
    kaua e neke atu i te rua pauna mo ia haranga o muri iho.

40. Ko te tangata ahakoa he Maori tetahi atu tangata
    ranei nona tetahi whare, e noho ana ranei i roto i tetahi
    whare i roto i tetahi kainga Maori, mehemea e tukua ana, e
    whakaaetia ana ranei e ia te purei moni ki roto i taua
    whare, ka ahei kia whiua ki te moni kia kaua e neke atu i te
    kotahi pauna mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te
    kotahi pauna mo te hara tuarua, kia kaua e neke atu i te
    rua pauna mo ia haranga o muri iho. Kaua e pa ki te hunga e
    purei ana i roto.

Nga Komiti Marae.

41. Ka ahei te Kaunihera ki te tuku i katoa i tetahi ranei
    o ona mana i raro i nga tikanga whakahaere kua whakata-
    kotoria ake nei, ki tetahi Komiti Marae, a hei reira ka whai-
    mana taua Komiti ki te whakahaere i aua mana i roto i tona
    kainga.

42. Ka ahei te Komiti Marae ki te whiu a ki te whaina
    mo te takahanga i tetahi tikanga whakahaere, engari mehe-
    mea kaore e utua taua whaina i roto i te takiwa i whakaritea,
    me tuku atu e te Tiamana o te Komiti te whakaatu o taua
    takahanga me nga kupu whakamarama o te take me te kore-
    ga i utua te whain ki te Tiamana o te Kaunihera.

TE KUPU APITI.

Ahua A.

(Tikanga-whakahaere Nama 5 me 6.) *

Kia [Ingoa],
[ Kainga].

TENA KOE. He tono atu tenei ki a koe, kia hangaia he
puroa mo to whare i roto i nga ra e i muri iho o te
taenga atu o tenei panui ki a koe, kia rite ki te whakaaro o
te Kaunihera [o te Komiti Marae ranei] ki to tana tangata
ranei i whakamana ai. A he whakatupato atu tenei ki a
koe, mehemea i muri iho i taenga atu o tenei panui ki a koe,
ka kore koe e whakarite i taua whakahau i roto i te wa kua
kia ake ra, e ahei ana kia whiua koe kia utu i te moni, kaua
e neke atu i te kotahi pauna.

I tuhia i te o nga ra o , 19 .
[Hiiri.] , Tiamana [Karaka ranei] o te Kau-
nihera [o te Komiti Marae ranei].

Ahua B.

(Tikanga-whakahaere Nama 7.)

Kia [Ingoa],
[ Kainga].

TENA KOE. He tono atu tenei ki a koe kia hangaia he
moenga mo to whare kia kaua e papaku iho i te kotahi putu
ki runga ake o te oneone, i roto i nga ra e i muri iho
i te taenga atu o tenei panui ki a koe. A he whakatupato
atu tenei ki a koe, mehemea, i muri iho i te taenga atu o
tenei panui ki a koe, ka kore koe e whakarite i tana whaka-
hau i roto i te wa kua kia ake ra, e ahei ana kia whiua koe kia
utu i te moni kaua e neke atu i te kotahi pauna.

I tuhia i te o nga ra o , 19 .
[Hiiri.] , Tiamana [Karaka ranei] o te Kau-
nihera [o te Komiti Marae ranei].