✨ Māori Affairs Regulations
428
THE NEW ZEALAND GAZETTE.
[No. 15
A, ko taua tangata me whiu ki te moni, kia kaua e iti iho
i te rima hereni, kia kaua e neke atu i te kotahi pauna mo
te hara tuatahi, a, kia kaua e neke atu i te rua pauna mo ia
baranga i muri iho.
(E.) Nga Tohunga.
(Tekiona 16, Rarangi 5.)
-
E kore rawa e tika tetahi tohunga, tetahi tangata
ranei e kiia ana he tohunga ki te mea kia kaukau tetahi
turoro, e mahia ana e ia, ki te wai matao. -
E kore rawa e tika kia arai, kia whakararuraru ranei,
tetahi tohunga, kei tae mai he takuta ki taua turoro, kei
mahia ranei ki nga rongoa pakeha e rite ana mo tona mate,
e whakaritea ranei e te takuta mo taua mate. -
E kore rawa e tika tetahi tangata, e kiia ana he
tohunga, kia tono moni, taonga ranei hei utu mo tana mahi. -
Ko te tangata e takahi ana i tetahi o nga tikanga-
whakahaere 21, 22, me te 23, e tika ana kia whiua ki te moni
kia kaua e neke atu i te tekau pauna. -
Mehemea i runga i te whakahaere a tetahi tangata e
kiia ana he tohunga, ka huihuia e ia tetahi ropu tangata, a
ka noho i tetahi kainga, ka haere atu ranei i tetahi kainga
ki tetahi atu kainga me taua ropu, a ka whakaaro te Kauni-
hera, tetahi Komiti Marae ranei, tera e pa he raruraru, he
mate ranei ki nga tangata o tetahi kainga, ki tetahi ranei o
ratou, ara, ka pau a ratou kai, o ratou rawa ranei, ka pa mai
ranei tetahi atu mate, ka ahei te Kaunihera ki te tuku
panui atu ki taua tangata kia whakamutua tana mahi, a ki
te tohe ia ka ahei te Kaunihera ki te whiu i a ia ki te moni,
kia kaua e neke atu i te rima tekau pauna. -
Ka ahei te Kaunihera ki te whakaputa raihana, i
runga ano ia te atu uiui, ki nga tangata e matau ana ki te
mahi i nga rakau Maori, me nga wai-rakau, mo te wa, a i
runga i nga tikanga e kitea e te Kaunihera he tika. Me
whaimana taua raihana ki roto anake i te takiwa.
(F.) Rehitatanga-Kuri.
(Tekiona 16, Rarangi 7.)
- Ko te utu mo te rehitatanga o te kuri a tetahi Maori
i roto i te takiwa, kua neke atu i te ono marama te pakeke,
e wha hereni.
Engari ko te utu mo te rehitatanga o nga kuri e meatia
ana hei mahi hipi anake, kau anake ranei, hei patu rapeti
anake ranei mo nga kuri e toru a te tangata kotahi e rua
hereni mo te kuri kotahi, engari mo ia kuri i nuku atu i te
toru a te tangata kotahi kia wha hereni mo te kuri kotahi.
- Me utu te moni rehita, a me rehita te kuri ki te Tari
o te Kaunihera, ki nga tangata ranei e whakamanaiia i raro
i te hiiri o te Kaunihera hei kohi i taua moni, a hei rehita
kuri
(G.) Nga Kai-hoko Taonga.
(Tekiona 16, Rarangi 13.)
-
Me pa enei tikanga e whai ake nei ki nga Inia, ki nga
Ahiria, me era atu tangata harihari haere i te taonga hei
hokohoko ki roto i nga kainga Maori o roto o te takiwa ara:—
(1.) Kia whiwhi rawa taua tangata ki te raihana a te
Kaunihera ka ahei ai ki te hokohoko taonga i roto
i nga kainga Maori o te takiwa.
(2.) Ko taua raihana me penei i te Ahua D, a ka whai-
mana mo te takiwa katoa o te Kaunihera a ko
te utu mo taua raihana kia rua pauna.
(3.) Ka ahei te Tiamana, te Karaka ranei o te Kaunihera
tetahi ranei o nga mema o te Kaunihera i whaka-
manaiia e te Kaunihera hei pera ki te whakaputa
i taua raihana.
(4.) Ko nga moni katoa e utua ana mo nga raihana me
tuku ki te tari o te Kaunihera.
(5.) Ki te pokanoa te tangata kaore ona raihana ki te
hokohoko taonga i roto i nga kainga Maori o te
takiwa ka whiua ia ki te moni kia kaua e neke
ake i te rima pauna. -
Ka ahei te Tiamana, te Karaka ranei, tetahi mema
ranei o te Kaunihera, te Tiamana ranei o te Komiti Marae o
tetahi kainga, kei reira nei tetahi hui e tu ana, ki te whaka-
puta raihana ki tetahi tangata e hiahia ana ki te hokohoko
taonga i taua hui, ko te utu mo taua raihana kia kotahi pauna.
Ko te mana o taua raihana mo te wa anake o taua hui, kaua
e roa atu. Ki te hokohoko taonga tetahi tangata i taua hui,
a kaore ona raihana penei, kaore ranei ona raihana i raro i
etahi atu o nga tikanga-whakahaere i runga ake nei, ka ahei
kia whiua ia ki te moni kia kaua e neke atu i te rima pauna.
(H.) Te Kai-tupeka.
(Tekiona 16, Rarangi 14.)
-
Ka whai hara te tangata, ahakoa he Pakeha he Maori
ranei, e hoko ana, e hoatu ana ranei i te hikareti, i te tupeka,
i te torori ranei ki tetahi tamaiti Maori kaore nei ano nga
tau i eke ki te tekau-ma-rima, a e tika ana kia whiua ki te
moni kia kaua e neke atu i te rima pauna. -
Ka whai hara tetahi tamaiti Maori, kaore nei ano i eke
nga tau ki te tekau-ma-rima, mehemea ia ka kai i te tupeka,
i te torori ranei, i te hikareti, i tetahi wahi ranei o te hika-
reti, a e tika ana kia whiua ia ki te moni kia kaua e neke
atu i te rima hereni mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu
i te tekau hereni mo te hara tuarua, kia kaua e neke atu i te
kotahi pauna mo te hara tuatoru, mo ia haranga ranei i
muri iho.
(J.) Nga Purei Moni.
(Tekiona 16, Rarangi 15.)
-
Ko te tangata, ahakoa he Maori he aha ranei, e hiahia
ana ki te whakatu whare piriote ki roto i tetahi kainga
Maori, a ko te tangata Maori e hiahia ana ki te whakatu
whare piriote ki tetahi atu wahi i roto i te takiwa, haunga ia
nga taone (engari nga roto Maori i roto i nga taone) me nga
kainga Pakeha, me whiwhi i te tuatahi ki te raihana a te
Kaunihera, ma te Kaunihera e whakaputa i runga i nga
tikanga e whai ake nei:—
(a.) Ko taua raihana me penei i te Ahua C e mau nei i
te Kupu Apiti.
(b.) Ko te utu mo taua raihana kia tekau pauna.
(c.) Ko te wa e mana ai taua raihana kia kotahi tau i
muri iho i te ra i tuhia ai (haunga ia mehemea
ka whakakorea e te Kaunihera i runga i nga
tikanga i raro iho nei).
(d.) Ko nga whare piriote me hanga kia whai huarahi
mo te hau ki roto ki waho, a me ata tiaki pai kia
kaua e paru.
(e.) Me puare nga whare piriote i nga ra noa o te wiki, i
waenganui i te 9 o nga haora o te ata me te 10 o
nga kaora o te po. Ko te tangata e takahi ana i
tenei tikanga-whakahaere, ka ahei kia whiua ia
ki te moni kia kaua e neke atu i te kotahi pauna
mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te rua
pauna mo te hara tuarua, a ki te hara i muri iho
e ahei ana kia whakakorea tona raihana.
(f.) E kare e pai kia tukua tetahi tamaiti Maori, kaore
nei ano i eke nga tau ki te tekau-ma-rima, kia
purei piriote i roto i tetahi whare piriote whai
raihana, a mehemea ka kitea e purei ana i reira,
ka ahei kia whiua te tangata i a ia te raihana, te
tangata ranei e tieki ana i te whare piriote, ki te
moni kia kaua e neke atu i te rima pauna mo te
hara tuatahi, a mo te hara tuarua ka anei te Kau-
nihera ki te whakakore i te raihana.
(g.) Ki te hiahia kia whakahoutia te raihana me tuku
mai te tono i mua atu o te wa e mutu ai te mana
o te raihana. -
Ko te tamaiti Maori kaore nei ano nga tau i eke ki te
tekau-ma-rima e kitea ana e purei piriote ana, ahakoa i hea,
ka ahei kia whiua ki te moni kia kaua e neke atu i te rima
hereni mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te tekau
hereni mo te hara tuarua, kia kaua e neke atu i te kotahi
pauna mo te hara tuatoru mo ia haranga ranei o muri iho. -
Ko te tangata nana tetahi whare piriote, teepu piriote
ranei i roto i tetahi kainga Maori, a ko te tangata Maori
nana tetahi whare pera, teepu pera ranei i tetahi atu wahi i
roto i te takiwa haunga ia nga taone (engari nga rota Maori
i roto i tetahi taone Maori) me nga kainga Pakeha, mehemea
kaore ia i whiwhi i te raihana a te Kaunihera, ka ahei kia
whiua ia ki te moni kia kaua e neke atu i te rua-tekau-ma-
rima pauna. -
Ko te tangata e kitea ana e purei moni ana, ahakoa
he purei kaari, ko etahi atu takaro ranei i roto o te rohe
o tetahi kainga Maori, ka ahei kia whiua ia ki te moni kia
kaua e neke atu i te hara tuatahi, kia
kaua e neke atu i te kotahi pauna mo te hara tuarua, kia
kaua e neke atu i te rua pauna mo ia haranga o muri iho. -
Ko te tangata nona tetahi whare, e noho ana ranei i
roto i tetahi whare i roto i tetahi kainga Maori, mehemea e
tukua ana, e whakaaetia ana ranei e ia te purei moni ki
roto i taua whare, ka ahei kia whiua ki te moni kia kaua e
neke atu i te kotahi pauna mo te hara tuatahi, kia kaua e
neke atu i te kotahi pauna mo te hara tuarua, kia kaua e
neke atu i te rua pauna mo ia haranga o muri iho. Kaua e
pa ki tangata nona te whare mehemea e ngaro ana ia me pa
ki te hunga e purei ana i roto.
Nga Komiti Marae.
-
Ka ahei te Kaunihera ki te tuku i katoa i tetahi ranei
o ona mana i raro i nga tikanga whakahaere kua whakata-
kotoria ake nei, ki tetahi Komiti Marae, a hei reira ka whai-
mana taua Komiti ki te whakahaere i aua mana i roto i tona
kainga. -
Ka ahei te Komiti Marae ki te whiu a ki te whaina
mo te takahanga i tetahi tikanga whakahaere, engari mehe-
mea kaore e utua taua whaina i roto i te takiwa i whakaritea,
me tuku atu e te Tiamana o te Komiti te whakaatu o taua
takahanga me nga kupu whakamarama o te take me te kore-
ga i utua te whaina, ki te Tiamana o te Kaunihera.
Next Page →
✨ LLM interpretation of page content
🪶
Māori Language Notice Confirming Approval of Kahungunu By-laws
(continued from previous page)
🪶 Māori Affairs14 February 1902
Māori language, By-laws, Health regulations, Sanitation, Kahungunu District
🪶 Regulations for Tohunga Practicing Traditional Healing
🪶 Māori Affairs14 February 1902
Tohunga, Traditional healing, Medical restrictions, Fines, Health regulations
🪶 Dog Registration Fees and Requirements for Māori
🪶 Māori Affairs14 February 1902
Dog registration, Fees, Sheep dogs, Rabbiting dogs, Māori owners
🪶 Licensing Requirements for Itinerant Traders in Māori Communities
🪶 Māori Affairs14 February 1902
Itinerant traders, Licensing, Fees, Hawkers, Māori villages
🏥 Prohibition on Selling Tobacco to Māori Children
🏥 Health & Social Welfare14 February 1902
Tobacco, Underage, Māori children, Fines, Public health
🪶 Regulations for Licensed Gaming Houses in Māori Communities
🪶 Māori Affairs14 February 1902
Gaming houses, Licensing, Fees, Hours of operation, Underage gambling
⚖️ Fines for Unlicensed Gaming and Allowing Gambling in Private Dwellings
⚖️ Justice & Law Enforcement14 February 1902
Gambling fines, Unlicensed gaming, Private homes, Repeat offenses
🪶 Powers Delegated to Marae Committees for Local By-law Enforcement
🪶 Māori Affairs14 February 1902
Marae committees, Local governance, Enforcement powers, Fines, Delegation
NZ Gazette 1902, No 15