Maori Council Regulations




Feb. 18.] THE NEW ZEALAND GAZETTE. 411

(3.) Ka inu ia, ka mea ranei kia inu tetahi atu tangata, i te waipiro i roto i tetahi whare runanga, whare karakia, whare ranei o te katoa.

A, ko taua tangata me whiu ki te moni, kia kaua e iti iho i te rima hereni, kia kaua e neke atu i te kotahi pauna mo te hara tuatahi, a, kia kaua e neke atu i te rua pauna mo ia haranga i muri iho.

(E.) Nga Tohunga.
(Tekiona 16, Rarangi 5.)

  1. E kore rawa e tika tetahi tohunga, tetahi tangata ranei e kiia ana he tohunga ki te mea kia kaukau tetahi turoro, e mahia ana e ia, ki te wai matao.

  2. E kore rawa e tika kia arai, kia whakararuraru ranei, tetahi tohunga, kei tae mai he takuta ki taua turoro, kei mahia ranei ki nga rongoa Pakeha e rite ana mo tona mate, e whakaritea ranei e te takuta mo taua mate.

  3. E kore rawa e tika tetahi tangata, e kiia ana he tohunga, kia tono moni, taonga ranei, hei utu mo tana mahi.

  4. Ko te tangata e takahi ana i tetahi o nga tikanga-whakahaere 21, 22 me te 23, e tika ana kia whiua ki te moni kia kaua e neke atu i te tekau pauna.

  5. Mehemea i runga i te whakahaere a tetahi tangata e kiia ana he tohunga, ka huihui a ia tetahi ropu tangata, ka noho i tetahi kainga, ka haere atu ranei i tetahi kainga ki tetahi atu kainga me taua ropu, a ka whakaaro te Kaunihera, tetahi Komiti Marae ranei, tera e pa he raruraru, he mate ranei ki nga tangata o tetahi kainga, ki tetahi ranei o ratou, ara, ka pau a ratou kai, o ratou rawa ranei, ka pa mai ranei tetahi atu mate, ka ahei te Kaunihera ki te tuku panui atu ki taua tangata kia whakamutua tana mahi, a ki te tohe ia ka ahei te Kaunihera ki te whiu i a ia ki te moni kia kaua e neke atu i te rima tekau pauna.

  6. Ka ahei te Kaunihera ki te whakaputa raihana, i runga ano ia i te ata uiui, ki nga tangata e matau ana ki te mahi i nga rakau Maori, me nga wai-rakau, mo te wa, a i runga i nga tikanga e kitea e te Kaunihera he tika. Me whaimana taua raihana ki roto anake i te takiwa, te raihana kia tekau pauna i te tau.

(F.) Rehitatanga-Kuri.
(Tekiona 16, Rarangi 7.)

  1. Ko te utu mo te rehitatanga o te kuri a tetahi Maori i roto i te takiwa, kua neke atu i te ono marama te pakeke, kotahi hereni mo te hikipene.

Engari ko te utu mo te rehitatanga o nga kuri e meatia ana hei mahi hipi anake, kau anake ranei, hei patu rapeti anake ranei, a hei hopu poaka anake ranei, me nga kuri e meatia ana hei mahi karakata (sports) kia rua hereni.

  1. Me utu te moni rehita, a me rehita te kuri ki te Tari o te Kaunihera, ki nga tangata ranei e whakamanaia i raro i te hiiri o te Kaunihera hei kohi i taua moni, a hei rehita kuri.

(G.) Nga Kai-hoko Taonga.
(Tekiona 16, Rarangi 13.)

  1. Me pa enei tikanga e whai ake nei ki nga Inia, ki nga Ahiria, me era atu tangata harihari haere i te taonga hei hokohoko ki roto i nga kainga Maori o roto o te takiwa ara:—

(1.) Kia whiwhi rawa taua tangata ki te raihana a te Kaunihera ka ahei ai ki te hokohoko taonga i roto i nga kainga Maori o te takiwa.

(2.) Ko taua raihana me penei i te Ahua D, a ka whaimana ia mo te takiwa katoa o te Kaunihera a ko te utu mo taua raihana kia rua pauna.

(3.) Ka ahei te Tiamana, te Karaka ranei o te Kaunihera tetahi ranei o nga mema o te Kaunihera i whakamanaia e te Kaunihera hei pera ki te whakaputa i taua raihana.

(4.) Ko nga moni katoa e utua ana mo nga raihana me tuku ki te tari o te Kaunihera.

(5.) Ki te pokanoa te tangata kaore ona raihana ki te hokohoko taonga i roto i nga kainga Maori o te takiwa ka whiua ia ki te moni kia kaua e neke ake i te rima pauna.

  1. Ka ahei te Tiamana, te Karaka ranei, tetahi mema ranei o te Kaunihera, te Tiamana ranei o te Komiti Marae o tetahi kainga, kei reira nei tetahi hui e tu ana, ki te whakaputa raihana ki tetahi tangata e hiahia ana ki te hokohoko taonga i taua hui, ko te utu mo taua raihana kia tekau hereni. Ko te mana o taua raihana mo te wa anake o taua hui, kaua e roa atu. Ki te hokohoko taonga tetahi tangata i taua hui, a kaore ona raihana penei kaore ranei ona raihana i raro i etahi atu o nga tikanga-whakahaere i runga ake nei, ka ahei kia whiua ia ki te moni kia kaua e neke atu i te rima pauna.

(H.) Te Kai-tupeka.
(Tekiona 16, Rarangi 4.)

  1. Ka whai hara te tangata, ahakoa he Pakeha he Maori ranei, e hoko ana, e hoatu ana ranei i te hikareti, i te tupeka, i te torori ranei ki tetahi tamaiti Maori kaore nei ano nga tau i eke ki te tekau-ma-rima, a e tika ana kia whiua ki te moni kia kaua e neke atu i te rima pauna.

  2. Ka whai hara tetahi tamaiti Maori, kaore nei ano i eke nga tau ki te tekau-ma-rima, mehemea ia ka kai i te tupeka, i te torori ranei, i te hikareti, i tetahi wahi ranei o te hikareti, a e tika ana kia whiua ia ki te moni kia kaua e neke atu i te rima hereni mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te tekau hereni mo te hara tuarua, kia kaua e neke atu i te kotahi pauna mo te hara tuatoru, mo ia haranga ranei o muri iho.

(J.) Nga Purei Moni.
(Tekiona 16, Rarangi 15.)

  1. Ko te tangata, ahakoa he Maori he aha ranei, e hiahia ana ki te whakatu whare piriote ki roto i tetahi kainga Maori, a ko te tangata Maori e hiahia ana ki te whakatu whare piriote ki tetahi atu wahi i roto i te takiwa, haunga ia nga taone (engari nga rota Maori i roto i nga taone) me nga kainga Pakeha, me whiwhi i te tuatahi ki te raihana a te Kaunihera, ma te Kaunihera e whakaputa i runga i nga tikanga e whai ake nei:—

(a.) Ko taua raihana me penei i te Ahua E e mau nei i te Kupu Apiti.

(b.) Ko te utu mo taua raihana kia tekau pauna.

(c.) Ko te wa e mana ai taua raihana kia kotahi tau i muri iho i te ra i tuhia ai (haunga ia mehemea ka whakakorea e te Kaunihera i runga i nga tikanga i raro iho nei).

(d.) Ko nga whare piriote me hanga kia whai huarahi mo te hau ki roto ki waho, a me ata tiaki pai kia kaua e paru.

(e.) Me puare nga whare piriote i nga ra noa o te wiki, i waenganui i te 9 o nga haora o te ata me te 10 o nga haora o te po. Ko te tangata e takahi ana i tenei tikanga-whakahaere, ka ahei kia whiua ia ki te moni kia kaua e neke atu i te kotahi pauna mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te rua pauna mo te hara tuarua, a ki te hara i muri iho e ahei ana kia whakakorea tona raihana.

(f.) E kore e pai kia tukua tetahi tamaiti Maori, kaore nei ano i eke nga tau ki te tekau-ma-rima, kia purei piriote i roto i tetahi whare piriote whai raihana, a mehemea ka kitea e purei ana i reira, ka ahei kia whiua te tangata i a ia te raihana, te tangata ranei e tieki ana i te whare piriote, ki te moni kia kaua e neke atu i te rima pauna mo te hara tuatahi, a mo te hara tuarua ka ahei te Kaunihera ki te whakakore i te raihana.

(g.) Ki te hiahia kia whakahoutia te raihana me tuku mai te tono i mua atu o te wa e mutu ai te mana o te raihana.

  1. Ko te tamaiti Maori kaore nei ano nga tau i eke ki te tekau-ma-rima e kitea ana e purei piriote ana, ahakoa i hea, ka ahei kia whiua ki te moni kia kaua e neke atu i te rima hereni mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te tekau hereni mo te hara tuarua, kia kaua e neke atu i te kotahi pauna mo te hara tuatoru mo ia haranga ranei o muri iho.

  2. Ko te tangata nana tetahi whare piriote, teepu piriote ranei i roto i tetahi kainga Maori, a ko te tangata Maori nana tetahi whare pera, teepu pera ranei i tetahi atu wahi i roto i te takiwa haunga ia nga taone (engari nga rota Maori i roto i tetahi taone Maori) me nga kainga Pakeha, mehemea kaore ia i whiwhi i te raihana a te Kaunihera, ka ahei kia whiua ia ki te moni kia kaua e neke atu i te rua-tekau-ma-rima pauna.

  3. Ko te tangata e kitea ana e purei moni ana, ahakoa he purei kaari, ko etahi atu takaro ranei i roto i te rohe o tetahi kainga Maori, ka ahei kia whiua ia ki te moni kia kaua e neke atu i te tekau hereni mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te kotahi pauna mo te hara tuarua, kia kaua e neke atu i te rua pauna mo ia haranga o muri iho.

  4. Ko te tangata nona tetahi whare, e noho ana ranei i roto i tetahi whare i roto i tetahi kainga Maori, mehemea e tukua ana, e whakaaetia ana ranei e ia te purei moni ki roto i taua whare, ka ahei kia whiua ki te moni kia kaua e neke atu i te tekau hereni mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te kotahi pauna mo te hara tuarua, kia kaua e neke atu i te rua pauna mo ia haranga o muri iho. Kaua e pa ki tangata nona te whare mehemea e ngaro ana ia me pa ki te hunga e purei ana i roto.

Nga Komiti Marae.

  1. Ka ahei te Kaunihera ki te tuku i katoa i tetahi ranei o ona mana i raro i nga tikanga whakahaere kua whakata-kotoria ake nei, ki tetahi Komiti Marae, a hei reira ka whaimana taua Komiti ki te whakahaere i aua mana i roto i tona kainga.

  2. Ka ahei te Komiti Marae ki te whiu a ki te whaina mo te takahanga i tetahi tikanga whakahaere, engari mehemea kaore e utua taua whaina i roto i te takiwa i whakaritea, me tuku atu e te Tiamana o te Komiti te whakaatu o taua takahanga me nga kupu whakamarama o te take me te korenga i utua te whaina, ki te Tiamana o te Kaunihera.

B



Next Page →



Online Sources for this page:

VUW Te Waharoa PDF NZ Gazette 1902, No 14





✨ LLM interpretation of page content

🪶 Regulations by Mangonui Maori District Council (continued from previous page)

🪶 Māori Affairs
Alcohol prohibition, Burial Regulations, Abandoned Houses, Rubbish Disposal, Water Prohibitions, Mangonui District, Maori Council

🪶 Prohibitions on Alcohol in Meeting Houses and Churches

🪶 Māori Affairs
Alcohol, Prohibition, Whare Runanga, Whare Karakia, Fines, Mangonui District

🪶 Regulations Concerning Tohunga Practices

🪶 Māori Affairs
Tohunga, Medical Practices, Western Medicine, Fees, Fines, Healing, Traditional Medicine

🪶 Dog Registration Requirements for Maori

🪶 Māori Affairs
Dog Registration, Fees, Working Dogs, Sheepdogs, Pig-hunting Dogs, Sports Dogs, Council Office

🪶 Licensing of Itinerant Traders in Maori Communities

🪶 Māori Affairs
Itinerant Traders, Licensing, Fees, Indian Traders, Hawkers, Market Regulation, Temporary Permits

🪶 Prohibition on Tobacco Sales to Maori Children

🪶 Māori Affairs
Tobacco, Cigarettes, Smoking, Minors, Fines, Maori Children, Under 15

🪶 Regulation of Gaming Houses in Maori Communities

🪶 Māori Affairs
Gaming Houses, Gambling, Licenses, Fees, Hours of Operation, Underage Gambling, Fines, License Revocation

🪶 Powers of Marae Committees under Council Regulations

🪶 Māori Affairs
Marae Committees, Enforcement Powers, Fines, Reporting Violations, Local Governance