Maori Council Regulations




Dec. 19.] THE NEW ZEALAND GAZETTE. 2429

A, ko taua tangata me whiu ki te moni, kia kaua e iti iho i te rima hereni, kia kaua e neke atu i te kotahi pauna mo te hara tuatahi, a, kia kaua e neke atu i te rua pauna mo ia haranga i muri iho.

(E.) Nga Kai-hoko Taonga.

(Tekiona 16, Rarangi 13.)

  1. Me pa enei tikanga e whai ake nei ki nga Inia, ki nga Ahiria, me era atu tangata harihari haere i te taonga hei hokohoko ki roto i nga kainga Maori o roto o te takiwa ara:—
    (1.) Kia whiwhi rawa taua tangata ki te raihana a te Kaunihera ka ahei ai ki te hokohoko taonga i roto i nga kainga Maori o te takiwa.
    (2.) Ko taua raihana me penei i te Ahua B, a ka whaimana mo te takiwa katoa o te Kaunihera a ko te utu mo taua raihana kia rua pauna.
    (3.) Ka ahei te Tiamana, te Karaka ranei o te Kaunihera tetahi ranei o nga mema o te Kaunihera i whakamanaia e te Kaunihera hei pera ki te whakaputa i taua raihana.
    (4.) Ko nga moni katoa e utua ana mo nga raihana me tuku ki te tari o te Kaunihera.
    (5.) Ki te pokanoa te tangata kaore ona raihana ki te hokohoko taonga i roto i nga pa Maori o te takiwa ka whiua ia ki te moni kia kaua e neke ake i te rima pauna.

  2. Ka ahei te Tiamana, te Karaka ranei, tetahi mema ranei o te Kaunihera, te Tiamana ranei o te Komiti Marae o tetahi kainga, kei reira nei tetahi hui e tu ana, ki te whakaputa raihana ki tetahi tangata e hiahia ana ki te hokohoko taonga i taua hui, ko te utu mo taua raihana kia tekau hereni. Mo era atu ahua mahi hokohoko e rima hereni. Ko te mana o taua raihana mo te wa anake o taua hui, kaua e roa atu. Ki te hokohoko taonga tetahi tangata i taua hui, a kaore ona raihana penei, kaore ranei ona raihana i raro i etahi atu o nga tikanga-whakahaere i runga ake nei, ka ahei kia whiua ia ki te moni kia kaua e neke atu i te rima pauna.

(F.) Te Kai-tupeka.

(Tekiona 16, Rarangi 14.)

  1. Ka whai hara te tangata, ahakoa he Pakeha he Maori ranei, e hoko ana, e hoatu ana ranei i te hikareti, i te tupeka, i te torori ranei ki tetahi tamaiti Maori kaore nei ano nga tau i eke ki te tekau-ma-rima, a e tika ana kia whiua ki te moni kia kaua e neke atu i te rima pauna.

  2. Ka whai hara tetahi tamaiti Maori, kaore nei ano i eke nga tau ki te tekau-ma-rima, mehemea ia ka kai i te tupeka, i te torori ranei, i te hikareti, i tetahi wahi ranei o te hikareti, a e tika ana kia whiua ia ki te moni kia kaua e neke atu i te rima hereni mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te tekau hereni mo te hara tuarua, kia kaua e neke atu i te kotahi pauna mo te hara tuatoru, mo ia haranga ranei o muri iho.

(G.) Nga Purei Moni.

(Tekiona 16, Rarangi 15.)

  1. Ko te tangata, ahakoa he Maori he aha ranei, e hiahia ana ki te whakatu whare piriote ki roto i tetahi kainga Maori, a ko te tangata Maori e hiahia ana ki te whakatu whare piriote ki tetahi atu wahi i roto i te takiwa, haunga ia nga taone (engari nga rota Maori i roto i nga taone) me nga kainga Pakeha, me whiwhi i te tuatahi ki te raihana a te Kaunihera, ma te Kaunihera e whakaputa i runga i nga tikanga e whai ake nei:—
    (a.) Ko taua raihana me penei i te Ahua C e mau nei i te Kupu Apiti.
    (b.) Ko te utu mo taua raihana kia tekau pauna.
    (c.) Ko te wa e mana ai taua raihana kia kotahi tau i muri iho i te ra i tuhia ai (haunga ia mehemea ka whakakorea e te Kaunihera i runga i nga tikanga i raro iho nei).
    (d.) Ko nga whare piriote me hanga kia whai huarahi mo te hau ki roto ki waho, a me ata tiaki pai kia kaua e paru.
    (e.) Me puare nga whare piriote i nga ra noa o te wiki, i waenganui i te 9 o nga haora o te ata me te 10 o nga haora o te po. Ko te tangata e takahi ana i tenei tikanga-whakahaere, ka ahei kia whiua ia ki te moni kia kaua e neke atu i te kotahi pauna mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te rua pauna mo te hara tuarua, a ki te hara i muri iho e ahei ana kia whakakorea tona raihana.
    (f.) E kore e pai kia tukua tetahi tamaiti Maori, kaore nei ano i eke nga tau ki te tekau-ma-rima, kia purei piriote i roto i tetahi whare piriote whai raihana, a mehemea ka kitea e purei ana i reira, ka ahei kia whiua te tangata i a ia te raihana, te tangata ranei e tieki ana i te whare piriote, ki te moni kia kaua e neke atu i te rima pauna mo te hara tuatahi, a mo te hara tuarua ka ahei te Kaunihera ki te whakakore i te raihana.
    (g.) Ki te hiahia kia whakahoutia te raihana me tuku mai te tono i mua atu o te wa e mutu ai te mana o te raihana.

  2. Ko te tamaiti Maori kaore nei ano nga tau i eke ki te tekau-ma-rima e kitea ana e purei piriote ahakoa i hea, ka ahei kia whiua ki te moni kia kaua e neke atu i te rima hereni mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te tekau hereni mo te hara tuarua, kia kaua e neke atu i te kotahi pauna mo te hara tuatoru mo ia haranga ranei o muri iho.

  3. Ko te tangata nana tetahi whare piriote, teepu piriote ranei i roto i tetahi kainga Maori, a ko te tangata Maori nana tetahi whare pera, teepu pera ranei i tetahi atu wahi i roto i te takiwa haunga ia nga taone (engari nga rota Maori i roto i tetahi taone Maori) me nga kainga Pakeha, mehemea kaore ia i whiwhi i te raihana a te Kaunihera, ka ahei kia whiua ia ki te moni kia kaua e neke atu i te rua-tekau-ma-rima pauna.

  4. Ko te tangata e kitea ana e purei moni ana, ahakoa he purei kaari, ko etahi atu takaro ranei (haunga ia te piriote ki nga wahi i ata raihanatia) i roto o te rohe o tetahi kainga Maori, ka ahei kia whiua ia ki te moni kia kaua e neke atu i te tekau hereni mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te kotahi pauna mo te hara tuarua, kia kaua e neke atu i te rima pauna mo te hara tuatoru, kia kaua e neke atu i te rua pauna mo ia haranga o muri iho,

  5. Ko te tangata nona tetahi whare, e noho ana ranei i roto i tetahi whare i roto i tetahi kainga Maori, mehemea e tukua ana, e whakaaetia ana ranei e ia te purei moni (haunga ia te piriote ki nga wahi i ata raihanatia) ki roto i taua whare, ka ahei kia whiua ki te moni kia kaua e neke atu i te kotahi pauna mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te rua pauna mo te hara tuarua, kia kaua e neke atu i te rima pauna mo ia haranga o muri iho.

Nga Komiti Marae.

  1. Ka ahei te Kaunihera ki te tuku i katoa i tetahi ranei o ona mana i raro i nga tikanga whakahaere kua whakatakotoria ake nei, ki tetahi Komiti Marae, a hei reira ka whaimana taua Komiti ki te whakahaere i aua mana i roto i tona kainga.

  2. Ka ahei te Komiti Marae ki te whiu a ki te whaina mo te takahanga i tetahi tikanga whakahaere, engari mehemea kaore e utua taua whaina i roto i te takiwa i whakaritea, me tuku atu e te Tiamana o te Komiti te whakaatu o taua takahanga me nga kupu whakamarama o te take me te korenga i utua te whaina, ki te Tiamana o te Kaunihera.

———

TE KUPU APITI.

Ahua A.

(Tikanga-whakahaere Nama 4.)

Ki a [Ingoa],
[Kainga].

TENA KOE. He tono atu tenei ki a koe kia whakapaia, kia meatia ranei e koe kia whakapaia to whare i roto i nga ra e i muri iho i te taenga atu o tenei panui ki a koe. A he whakatupato atu tenei ki a koe, mehemea, i muri iho i te taenga atu o tenei panui ki a koe, ka kore koe e rongo, ka turi ranei koe i roto i te takiwa i whakaritea ki te whakatutuki i te whakahau a tenei panui, tera koe e whiua kia utu i te moni kia kaua e neke atu i te kotahi pauna.

I tuhia i te
o nga ra o , 19 .
(Hiiri.) , Tiamana [Karaka ranei] o te Kaunihera [o te Komiti Marae ranei].

———

Ahua B.

(Tikanga-whakahaere Nama 16.)

RAIHANA, HOOKA.

Kia mohio koutou kua whakamanaia a , he tangata harihari taonga hei hokohoko, ki te hoko haere i ona taonga i roto i nga kainga Maori o te takiwa o te Kaunihera o Te Arawa mo te tau kotahi timata atu i tenei ra.

I tukua i raro i te hiiri o te Kaunihera Maori o te
[Hiiri.] Takiwa Maori o Te Arawa, i te o nga ra o , 19 .
, Tiamana [Karaka ranei] o te Kaunihera o Te Arawa.

———

Ahua C.

(Tikanga-whakahaere Nama 20.)

Kia mohio nga tangata katoa kua whai raihana a ki te whakahaere i tetahi whare-piriote i mo te tau kotahi i muri iho i te ra o tenei raihana, i raro i te mana o nga tikanga-whakahaere a te Kaunihera.

I tukua i raro i te hiiri o te Kaunihera Maori o te
[Hiiri.] Takiwa Maori o Te Arawa, i te o nga ra o , 19 .

I paahitia enei tikanga-whakahaere i te hui o te Kaunihera Maori o te Takiwa Maori o Te Arawa, i tu ki Te Whakarewarewa, i te 2 o nga ra o Noema, 1901, a i tukua atu i raro i te hiiri o te Kaunihera.

(L.S.) RAURETI P. MOKONUIARANGI,
Tiamana.

Inahoki te hainatanga a te Kawana i tenei ra, te tekau-ma-wha o nga ra o Tihema, tau kotahi mano e iwa rau ma tahi.

J. CARROLL,
Minita mo nga Mea Maori.



Next Page →



Online Sources for this page:

VUW Te Waharoa PDF NZ Gazette 1901, No 106





✨ LLM interpretation of page content

⚖️ Prohibitions on alcohol in Maori communities and penalties for drunkenness (continued from previous page)

⚖️ Justice & Law Enforcement
Alcohol, Drunkenness, Prohibition, Fines, Hui, Meetings, Maori Councils Act 1900

🪶 Regulations for Traders in Maori Settlements

🪶 Māori Affairs
Traders, Licensing, Maori Settlements, Fines, Regulations

🪶 Regulations for Gambling in Maori Settlements

🪶 Māori Affairs
Gambling, Licensing, Maori Settlements, Fines, Regulations

🪶 Regulations for Billiard Rooms in Maori Settlements

🪶 Māori Affairs
Billiard Rooms, Licensing, Maori Settlements, Fines, Regulations

🪶 Regulations for Marae Committees

🪶 Māori Affairs
Marae Committees, Authority, Regulations

🪶 Form A: Notice to Improve Housing

🪶 Māori Affairs
Housing, Improvement Notice, Maori Settlements

🪶 Form B: Trader License

🪶 Māori Affairs
Trader License, Maori Settlements
  • Tiamana [Karaka ranei] o te Kaunihera o Te Arawa

🪶 Form C: Billiard Room License

🪶 Māori Affairs
Billiard Room License, Maori Settlements
  • RAURETI P. MOKONUIARANGI, Tiamana
  • J. CARROLL, Minita mo nga Mea Maori