1440

THE NEW ZEALAND GAZETTE

[No. 71

46. I mua atu o te taenga ake o nga hamuti ki te 12 inihi ki
    raro iho o te hangaitanga ki runga o te rua, me tapuke ki te oneone
    pai nga rua o nga whare-paku-rua-katoa. Kia ki rawa tera katahi
    ka whakaneke ai i te whare-paku ki tetahi atu wahi.

G.--NGA MATE RERE

47. Mehemea ka puta he panui ma te Apiha Whakahäere i
    te Ora tera kua pa he mate rere ki tetahi kainga, takiwa ranei,
    me kaua rawa he hui e tu, he whakaminenga, he tangihanga ranei,
    engari kia puta ra ano he whakaatu tera kua watea tauta kainga,
    takiwa ranei i tauta mate katahi ano ka ahei te pera.

48. Mehemea ka puta he panui ki tetahi kainga takiwa ranei
    tera kua pa mai tetahi mate rere, me puta te kaha o te Komiti
    ki te awhina i nga Kai-whakaako Kura Maori, Neehi Maori, Kai-
    tirotiro, Kianga, Takuta, Apiha Whakahaere i te Ora ranei ki te
    kimi kia tere te watea o nga turoro katoa e takoto mate ana i roto
    i taua kainga takiwa ranei. Kia tino whanui hoki te panui haere
    a te Komiti tera kua pa he mate rere ki taua takiwa. I muri iho
    o te taenga atu o te whakaatu ki tetahi tangata a kore ai ia e whakaatu
    tera he turoro kei roto i tetahi whare, puni ranei nona e noho ana
    ranei i reira, ka ahei kia kiia kua takahi taua tangata i te ture.

49. E kore rawa e ahei kia haere ke atu, kia haria ketia ranei
    tetahi tangata e pangia ana, e whakaarohia ana ranei kua pangia
    e tetahi mate rere, ki tetahi atu whare, puni ranei, haunga ia mehemea
    e haria ana ki tetahi hohipera, ki te kore i matua whakaaetia e
    tetahi Neehi, Kai-tirotiro Kainga, Takuta ranei.

50. Mehemea ka puta he whakahau pera ma tetahi Kai-
    tirotiro, Neehi Maori, ma tetahi Takuta ranei, me kaua rawa tetahi
    tangata e noho ana i roto i tetahi whare, puni ranei he mate rere
    kei reira e haere ki tetahi atu whare e nohongia ana e te tangata,
    ki tetahi atu takiwa ranei mehemea kaore he tiwhikete a tetahi
    takuta i a ia hei tohu kaore taua mate i a ia.

51. Ki te mahia e tetahi tangata, kaore nei ia i te mea tohutohu
    na tetahi Takuta, Apiha o te Tari Whakaora ranei, tetahi turoro
    no waho atu o tana ake whanau, ki te tuku ranei i nga tangata e
    pangia ana i te mate kia hui ki roto i tono whare, kia hui ranei ki
    tona kainga, ka ahei kia kiia kua takahi ia i te ture.

52. Kaua rawa he kahu he paraikete etahi atu taputapu ranei
    o roto o te whare e haria ketia ki whao o tetahi whare he mate rere
    kei reira a i reira ranei, hei kakahu hei mahi ranei, kia tino oti ra
    ano aua mea katoa te rongoa e tetahi Neehi Maori, Kai-tirotiro
    Kainga, i raro ranei i nga tohutohu a tetahi takuta.

53. Ki te takahia e tetahi tangata tetahi o enei paero 47, 48,
    49, me te 50 ka ahei kia whainatia ia kia utu i te moni kia kaua e
    neke atu i te rima pauna mo ia haranga ; a ki te takahia ko te paero
    51, kia kaua e neke atu te whaina i te rua tekau ma rima pauna.

H.--NGA TANGIHANGA, HUI, ME NGA WHAKAMINENGA

54. Ma te Komiti ano o te marae, takiwa ranei he tangihanga
    he hui he whakaminenga ranei kei reira e tu ana e whakahaere nga
    tikanga katoa e pa ana ki te ora o taua tangihanga, hui whakaminenga
    ranei.

55. Ma te Komiti e mea kia whakaritea nga tikanga e pa ana
    ki nga whare runanga, ara kia whakapaia, kia whakawhiwhia ki
    te hau pai, kia araia hoki te noho apiapi ; kia whakapaia te marae
    me nga kauta, kia tika hoki te hari ke i nga paru me nga mea rukenga.

56. Ma te Komiti e whakarite nga whare-paku e tika ana, he
    mea e tau ana ki te whakaaro o te Apiha Whakahaere i te Ora mo
    te Takiwa, o te Apiha Whakahaere i te Ora mo nga Maori ranei,
    me wehe ke mo nga taane, me wehe ke ano hoki mo nga wahine ;
    kia pai hoki te tiaki kia takoto ma tonu ana whare-paku.

57. Ma te Komiti e hanga he tikanga e kore ai e taka he mea
    kino ki roto ki nga wai inu me nga wai kai.

58. Ma te Komiti e whakarite he tikanga kia kore ai te wa e
    tu ana tetahi tangihanga, hui, whakaminenga ranei e neke noa
    atu i te wa e tika ana, kei whai huarahi e pa mai ai he mate ki te
    katoa.

59. Me kaua rawa e tukua e te Komiti nga tangata e pangia
    ana e tetahi mate taumaha kia takoto ana i roto i tetahi whare
    runanga, engari me kaha tona tohe kia haria ketia ki tetahi atu
    whare e tu motuhake ana, ki tetahi tenei ranei, a ki o ratou ake
    whare ano ranei.

60. Ki te paru ki te mimi ranei tetahi tangata i roto i tetahi
    kainga kaore ki tetahi wahi i ko ke atu o nga wahi kua whakaritea
    hei peratanga kua takahi ia i te ture, a, e ahei ana kia whainatia
    kia utu ia i te moni kia kaua e neke atu i te tekau hereni mo ia
    haranga.

61. Ka ahei kia whakaturia e te Komiti tetahi ropu whaka-
    haere i te ora hei whakatutuki i nga tikanga o tenei tekiona. Ko
    nga moni a pau mo te whakah aerenga i nga mahi ka meingatia ma
    nga moni o te tangihanga, hui whakaminenga ranei e whakaea i
    runga i te tikanga kohikohi, i runga ranei i tetahi tikanga e
    whakaarohia o te Komiti e tika ana.

62. Ki te mea kaore he Komiti i whakaturia hei whakahaere
    i te Ora mo tetahi kainga he tangihanga, hui whakaminenga ranei
    kei reira e tu ana, ma nga whanaunga tonu o te tupapaku ma nga
    kaiwhakahaere ranei o te hui e whakatutuki nga tikanga a nga
    rarangi o tenei tekiona.

I.--NGA WAI

63. Ma te Kaunihera e hanga nga paero e pa ana ki nga wai
    inu me nga wai kai e tau ana ki nga ahuatanga o tono takiwa, i
    runga ano ia i ta te Apiha Whakahaere i te Ora e whakaae ai.

64. Mehemea te wai mo tetahi whare noho no roto i te taika
    stauranga wai ua kia kotahi horoinga kia ma a roto o taua taika i
    te tau e ia tangata nona taua whare a kainoho ranei o taua whare
    kia maha atu ranei nga horoinga ara kei runga tonu i te ahuatanga
    te tikanga.

J.--NGA KAI-HOKO TAONGA

65. Me pa enei tikanga e whai ake nei ki nga Inia, ki nga Ahiria,
    me era atu tangata harihari haere i te taonga hei hokohoko ki roto
    i nga kainga Maori o roto o te takiwa ara :—

(1) Kia whiwhi rawa tauta tangata ki te raihana a te Kauni-
hera ka ahei ai ki te hokohoko taonga i roto i nga kainga
Maori o te takiwa.

(2) Ko taua raihana me penei i te Ahua B, a ka whaimana
mo te takiwa katoa o te Kaunihera a ko te utu mo
taua raihana kia rua pauna.

(3) Ka ahei te Tiamana, te Karaka ranei o te Kaunihera
tetahi ranei o nga mena o te Kaunihera i whakamanaia
e te Kaunihera hei pera ki te whakaputa i taua raihana.

(4) Ko nga moni katoa e utua ana mo nga raihana me tuku
ki te tari a te Kaunihera.

(5) Ki te pokanoa te tangata kaore ona raihana ki te hoko-
hoko taonga i roto i nga pa Maori o te takiwa ka whiua
ia ki te moni kia kaua e neke ake i te rima pauna.

Ka ahei te Tiamana, te Karaka ranei, tetahi mema ranei o
te Kaunihera, te Tiamana ranei o te Komiti Marae o tetahi kainga,
kei reira nei tetahi hui e tu ana, ki te whakaputa raihana ki tetahi
tangata e hiahia ana ki te hokohoko taonga i taua hui, ko te utu
mo taua raihana kia tekau hereni. Mo era atu ahua mahi hokohoko
e rima hereni. Ko te mana o taua raihana mo te wa anake o taua
hui, kaua e roa atu. Ki te hokohoko taonga tetahi tangata i taua
hui, a kaore ona raihana penei, kaore ranei ona raihana i raro i
etahi atu o nga tikanga-whakahaere i runga ake nei, ka ahei kia
whiua ia ki te moni kia kaua e neke atu i te rima pauna.

Whakahaere mo te Taha ki nga Pipi me era atu kai Pera o Te Moana

66. (1) Kaua tetahi tangata e hari ki tetahi wahi he kainga
    Maori, he pa, he wahi kei runga e tu huihui ana etahi whare Maori
    kua whakaturia he Komiti Marae mo taua wahi, hei kai, i etahi
    pipi i era atu kai-moana pera ranei no tetahi wahi kua araia te
    tango kai pera mai i reira.

(2) Mehemea ki te whakaaro o tetahi Apiha Takuta o te Ora,
o tetahi Kai-tirotiro ranei o te Ora tera tetahi wahi kua kino, ka
ekengia ranei e te kino i runga i te rukenga ki reira i etahi kino,
i te hamuti ranei, ka ehei ia ki te tohutohu ki te Kaunihera Maori
kia araia taua wahi i raro i nga mana o tenei paero.

(3) Ke reira te Kaunihera Maori i ma runga atu i tona Tiamana
whakahau ai i te Tiamana o te Komiti Marae kia whakapiria ki te
whare runanga o taua marae ki tetahi atu wahi ranei e tika ana he
pukapuka panuitanga whakaatu ko taua wahi kua araia i raro i
nga ritenga o tenei paero.

(4) Ko te whakataunga he tika i whakaturia he panuitanga ki
runga i te wahi kua huaina i mua ake nei he whakaatu tena kua
rite katoa nga tikanga te whakah aere i raro i tenei paero whakaatu
i te nui o taua wahi e araia ana i raro i tenei paero a i te wa e tu
tonu ana taua panuitanga i reira he whakaatu tena kei te mau
tonu taua arai.

(5) Ko tenei panuitanga ka taea te whakakore i raro ano i
nga mana o tenei paero.

(6) Ki te takahia e tetahi tangata tenei paero ka ahei kia
whiu ia kia utu i te moni kia kaua e neke atu i te £5.

Ko nga mana i raro i enei paero he mana apiti atu ki, ehara
i te mana tango i te turanga o, nga mana i whakawhiwhia e tetahi
atu Ture.

K.--MO TE HAURANGI

67. (1) Kaua he waipiro e tukua e haria mai, e inumia ranei
    ki roto ki tetahi pa, kainga Maori ranei i nga wa katoa.

(2) Mehemea i tu tetahi hui nui i runga i te karanga, me tau
ki runga i te tangata, i nga tangata ranei nana te karanga, te whiu
mchemea ia, ratou ranei ka tuku, ka mea ranei kia tukua he waipiro
ki nga manuhiri ki te tangata whenua ranei, ki etahi ki tetahi ranei
o ratou, kia kaua e neke atu i te rima pauna.

(3) Ki te kitea tetahi tangata e haurangi kino ana i roto i
tetahi kainga i tetahi hui Maori ranei, e ahei ana kia whiua ia ki
te moni kia kaua e iti iho i te rima hereini kia kaua e neke atu i te
kotahi pauna.

(4) Tera e mahi hara te tangata Maori, Pakeha ranei mehemea :-

(1) I a ia e haurangi ana, ka tomo ia ki roto i tetahi whare
runanga, whare karakia, i tetahi atu whare ranei o te
katoa i roto i te kainga.

(2) Ka hari ia i te waipiro ki roto i tetahi kainga Maori.

(3) Ka inu ia, ka mea ranei kia inu tetahi atu tangata i te
waipiro i roto i tetahi whare runanga, whare karakia,
whare ranei o te Katoa.

A, ko taua tangata me whiu ki te moni kia kaua e iti iho i te
rima hereni, kia kaua e neke atu i te kotahi pauna mo te hara tuatahi,
a, kia kaua e neke atu i te rua pauna mo ia haranga i muriho.

L.--TE KAI-TUPEKA

68. Ka whai hara te tangata, ahakoa he Pakeha he Maori
    ranei, e hoko ana, e hoatu ana ranei i te hikareti, i te tupeka i te
    torori ranei ki tetahi tamaiti Maori kaore nei ano nga tau i eke ki
    te tekau ma rima, a e tika ana kia whiua ki te moni kia kaua e neke
    atu i te rima pauna.

Ka whai hara tetahi tamaiti Maori, kaore nei ano i eke nga
tau ki te tekau ma rima, mehemea ia ka kai i te tupeka, i te torori
ranei i te hikareti, i tetahi wahi ranei o te hikareti a e tika ana kia
whiua ia ki te moni kia kaua e neke atu i te rima hereni mo to hara
tuatahi, kia kaua e neke atu i te tekau hereni mo to hara tuarua,
kia kaua e neke atu i te kotahi pauna mo te hara tuatoru, mo ia
haranga ranei o muri iho.