✨ Maori Council By-laws
1438
THE NEW ZEALAND GAZETTE
[No. 71
(c) Any person infringing against this by-law shall be liable to
a penalty not exceeding £5.
6. No person shall promote or organize any hui or Maori
meeting to be held within any Maori settlement without having
first obtained the consent of the Maori Council or village committee
thereto. Any person offending against this part of the by-law shall
be liable to a penalty not exceeding £5.
SCHEDULE
Form A
To (Name and Address):
Greeting: You are requested to cleanse or cause your house
to be cleansed within days after service of this notice upon
you, and you are warned that if after such service you refuse or
neglect within the time specified to comply with this notice you will
be liable to a fine not exceeding £1.
Dated the day of , 19 .
[SEAL.] Chairman (or Clerk) of Council
(or Village Committee).
Form B
Hawker’s License
Know all men that , a hawker, is duly licensed
to sell goods in the kaingas of the District for one
year from the date hereof.
Given under the Seal of the Maori Council for the
Maori District, the day of , 19 .
[SEAL.] Chairman (or Clerk) of the Council.
Form C
Billiard License
Know all men that , of , is duly
licensed to keep a billiard-room at , for twelve months
from the date hereof, subject to the provisions of the by-laws of
the Council.
Given under the Seal of the Maori Council for the
Maori District, the day of , 19 .
[SEAL.] Chairman (or Clerk) of the Council.
The above by-laws were passed at a meeting of the Maori
Council for the Matatua Maori District held at Ruatoki on the
9th day of April, 1945, and are given under the Seal of the said
Council.
[L.S.] TEIHI HAWIKI, Chairman.
TE KAUNIHERA MAORI O TE TAKIWA MAORI O MATATUA
NGA PAERO
TENEI te Kaunihera Maori o te Takiwa Maori o Matatua i
whakaturia i raro i te Ture Kaunihera Maori, 1900, me ona
menemana me te Ture o te Ora ka hanga i enei paero e whai ake
nei me timata te whaimana o aua paero a te wa e whakaaetia ai e
te Kawana-Tianara, me te panuitanga o aua mea i roto i te Gazette.
WHAKAMARAMA
I roto i enei paero, mehemea ia kaore e taupatupatu ana ki
nga kupu e whai ake nei, a mehemea kaore i motuhake te takoto
a etahi atu whakamaramatanga, koia enei o ratou tikanga:
“Taua Ture” tona tikanga ko te Ture Kaunihera Maori,
1900, me ona menemana me te Ture o te Ora, 1920.
“Te Kaunihera” tona tikanga ko te Kaunihera Maori o te
Takiwa Maori o Matatua i whakaturia i raro i aua Ture.
“Komiti” ara “Komiti Marae” tona tikanga ko te Komiti
Marae o tetahi kainga Maori i whakaturia e te Kauni-
hera i raro i nga tikanga o aua Ture.
“Takiwa” tona tikanga ko te Takiwa Maori o Matatua i
panuitia e te Kawana-Tianara i raro i aua Ture.
“Taonehipi Maori” tona tikanga he Taonehipi Maori i
whakaturia i raro i te Ture Taonehipi Maori, 1910.
“Whakatakotoria” tona tikanga i whakatakotoria e nga
tikanga whakahaere i hangaia i raro i aua Ture, e enei
paero ranei.
A.—NGA TIKANGA WHANUI
-
Ki te mate tetahi Maori, ko nga whakaaturanga katoa
o taua matenga e tika ana kia rehitatia me whakaatu ki te Kai-
rehita mo nga Whanautanga, Matenga Tupapaku, Marenatanga
Maori, tino tutata, i roto i nga wiki e rua i muri iho o te matenga,
a i roro i whai 4 o nga Rekureihana whakarite i te tikanga mo te
rehitatanga i nga whanautanga me nga matenga o nga Maori. Ko
te tangata e takahi ana i tenei tikanga ka ahei kia whiua ia kia utu
i te moni kaua e neke atu i te rua pauna. -
I ia matenga tupapaku, mehemea kaore tetahi takuta
whai raihana tetahi neehi takiwa ranei i tae kia kite i taua tupa-
paku me uiui e te komiti nga ahuatanga katoa i pa ki taua matenga,
ara, te ahua o te mate, te roa o te paanga o te mate, te mahinga, i
te tupapaku, nga ingoa o nga tangata i mahi, i tiaki ranei i te tupa-
paku, a me tuku te ripoata o taua uiuinga ki te Kai-rehita mo nga
Whanautanga, Matenga Tupapaku, Marenatanga Maori, tino
tutata. -
Ko nga tupapaku mehemea ka mate i waenganui i te 15
o nga ra o Maehe me te 15 o nga ra o Hepetema (e uru ana ano ia
aua ra), i roto i te tau, me tanu i roto i nga ra e wha i muri iho
o te matenga; a mehemea ka mate i waenganui i te 16 o nga ra o
Hepetema me te 14 o nga ra e Maehe (e uru ana ano ia aua ra),
me tanu tonu i nga ra e toru i muri iho o te matenga, haunga ia mehe-
mea ka takoto ke te whakahau a te Apiha Whakahaere i te Ora mo
te Takiwa, a tetahi tangata ranei i whakamanaia e ia. -
Ki te mate he tupapaku i runga i te paanga mai o tetahi
mate rere (infections) me tanu tonu te tinana i roto i nga haora e
rua tekau ma wha i muri iho o te matenga. Me hari tonu atu hoki
te tupapaku i te whare, teneti, hohipera, i te wahi ranei i mate ai,
ki te urupa kaua i whakatakotoria ki tetahi whare, kainga ranei i
te huarahi, a me kaua hoki e whakaaetia kia tu he tangihanga. -
Ma nga whanaunga tata o te tupapaku, a, mehemea, kei
te ngaro ke ratou ma te tangata nona te whare, e noho ana ranei i
roto i te whare i mate ai te tupapaku, e whakatutuki nga tikanga
o nga paero 3 me 4; a ka whakaekea te he ki runga ki a ratou, ki
tetahi ranei o ratou mo te takahi i aua paero i runga ano ia i ta te
Kaunihera i kite ai te tika a ka ahei kia whainatia kia utu i te
moni kia kaua e neke atu i te rima pauna mo ia haranga. -
E kore rawa e pai haunga ia mehemea e whakaaetia ana e
te Kaunihera, kia tanumia te tupapaku ki tetahi whai ke atu i te
urupa e mohiotia ana e nga tangata Maori o tetahi kainga Maori he
wahi tanumanga tupapaku, kua rehitatia ranei, kua ata wehea
ranei e ratou, e tetahi atu ropu whai mana ranei, hei urupa tanu-
manga tupapaku. -
Kaore te tupapaku e whakaaetia kia takoto i roto, i mua
ranei, o tetahi whare runanga engari mehemea, kei roto i te kawhena
e takoto ana ka ahei kia whakatakotoria ki tetahi wahi atu e tata
ana ki taua whare runanga i tohungia e te Tiamana o te Komiti.
B.—NGA WHARE
-
Kaua rawa tetahi tangata e hanga whare noho ki runga ki
tetahi whai kaore nei o reira ake huarahi, he mea hanga ranei ki
raro whenua hei hari ki i te wai kia kore ai taua wahi e takoto
maku, kia kore ai ranei te wai heke atu ki reira tu ai kei riro hei
take e pa mai ai he mate ki nga tangata e noho ana i roto i taua
whare. Me ata hanga me whakatuapuku ranei te kaupapa whenua
o raro o ia whare noho kia kore ai e heke e tu ranei he wai ki raro
o taua whare o tetahi wahi ranei o taua whare. Mehemea te wahi
i tu ai tetahi whare, i runga i te whakaaro iho tera e puta mai i
reira he mate mo nga tangata noho i roto i taua whare, ka ahei te
Kaunihera ki te whakahau i te tangata nona, i te tangata ranei e
noho ana i roto i taua whare, kia nekehia taua whare ki tetahi atu
wahi he ora ake i reira. -
Ki te hanga tetahi tangata i tetahi whare noho, me hanga
e ia a ia ruuma e whakaarohia ana hei nohoanga tangata kia kaua e
hoki iho i te 8 putu e 6 inihI te teitei ake i te puroa ki te tuanui
a puta noa; otIia ko ia ruuma e whakaarohia ana hei ruuma he
tauheke nei te taunui, he tuanui kore raina ranei, me kaua e hoki
iho i te 8 putu te teitei ake i te puroa ki te tuanui, a kia neka atu, i
te hawhe o te rahi o te ruuma te wahi me pera te mahinga, a kia
kaua rawa hoki he pakitara o taua ruuma e hoki iho i te 5 putu te
teitei ake ki te whatiianga iho o te tuanui. -
Ki te hanga tetahi tangata i tetahi whare noho, me whakarite
hoki e ia mo ia ruuma moenga o taua whare kia eke ake i te 63
koea putu te nui o te puroa e wehe mo ia tangata mo ia tamariki
tokorua ranei kei raro iho i te takau nga tau te pakeke, e moe ana
i roto i taua ruuma; a ko te wini, haunga ia nga kurupae, me hanga
kia rite ki te tahitekau o te rahi o te puroa o taua ruuma te nui, a
me hanga kia taea ai te whakatuwhera tetahi hawhe o taua wini. -
Ki te hanga tetahi tangata i tetahi whare noho, me mahi
he puroa rakau mo ia ruuma moenga kia takoto ai he wahi tuwhera
ki waenganui o te taha whakararo o nga kurupae pupuri ake i taua
puroa rakau me te whenua, kia 6 inihI te rewanga ake o ia wahi, a
me ata hanga hoki e ia kia uru tonu ai te hau pai ki roto o taua
whare. -
Mo te taha ki nga whare kua oti te hanga mehemea te
hanganga te takoto ke ana i nga tikanga o Tekiona B rarangi 10
me 11, ka ahei te Kaunihera ki te whakahau i te tangata nona, e
noho ana ranei i roto i taua whare, kia whakarereketia kia honoa atu
ranei ki taua whare nga wahi e whakaarohia iho ana e tau ana kia
peratia. -
Ka ahei te Kaunihera, a mehemea ranei ka whakahaua
peratia ia e te Apiha Whakahaere i te Ora, ki te whakahau kia
nekehia, kia wawahia ranei tetahi whare e takoto paru ana, e takoto
kino ana ranei mehemea ia ki tana titiro e kore rawa e tau kia noho
he tangata ki roto ki taua whare; mehemea ranei ka kore te tangata
nona, e noho ana ranei i roto i taua whare, e rongo ki te whakarite i
te whakahau a tetahi panui kia whakapaia, kia whakahoutia, kia
nekehia kia wawahia ranei i ia taua whare. -
Ka ahei te Tiamana o te Komiti, tetahi tangata ranei kua
whakamanaia mo tera taha, ki te tuku i tetahi panui a tuhituhi
whakahau i te tangata nona, e noho ana ranei, i roto i tetahi whare e
takoto paru ana, e takoto kino ana ranei, kia whakapaia e ia kia
meatia ranei e ia kia whakapaia taua whare i roto i tetahi wa e whaka-
ritea i roto i taua panui. -
Ki te turi tonu tetahi tangata, ki te kore ranei ia e rongo
ki te whakarite i tetahi panui whakaneke, whakarereke, whakapai
ranei i tetahi whare i raro i nga tikanga o nga rarangi 8, 10, 11, 12,
13, me 14 ka ahei kia whainatia ia kia utu i te moni kia kaua e neke
atu i te kotahi pauna mo te hara tuatahi, i te rima pauna mo ia
haranga a muri ino, a ki te mau tonu tona turi, tona kore ranei e
rongo ki te whakarite i taua panui, ka ahei te Komiti ki te whakahau
kia whakaotia taua mahi. Ko nga moni a te Komiti e pau mo taua
whakanekehanga, whakarereketanga, whakapainga ranei ka meinga
tena hei nama ki te Komiti he mea e taea te hamene ki te aroaro o
te Kooti Whakawa Hara kia utua. -
Kei te Komiti te whakaaro ki te whakangawari ki te whaka-
mama ranei i nga tikanga o nga rarangi 8, 12, 13, me 14 i runga ake
nei, mehemea ka tupono he kaumatua he, turo, he ngoikore ranei
te tangata e noho ana i roto i tetahi o aua tu whare kua kiia ake nei,
kia kore ai e pa uaua aua tikanga ki taua tangata. Me whakaatu
e te Tiamana o te Komiti ki te Tiamana o te Kaunihera taua take
me ona ahuatanga katoa, hei reira te Kaunihera whiriwhiri ia i tetahi
huarahi e taea ai te whakapau he moni hei whakapai i aua tu whare
o aua tangata kaumatua, turo, ngoikore ranei.
Next Page →
PDF embedding disabled (Crown copyright)
View this page online at:
VUW Te Waharoa —
NZ Gazette 1945, No 71
NZLII —
NZ Gazette 1945, No 71
✨ LLM interpretation of page content
🪶
Maori Council By-laws (continued)
(continued from previous page)
🪶 Māori AffairsBy-laws, Maori Council, Water-Supplies, Hawkers, Shell-Fish, Drunkenness, Smoking, Gambling, Village Committees, Welfare, Moral Well-Being
- TEIHI HAWIKI, Chairman