Maori Council By-laws




AUG. 9]

i taua whare, ka ahei te Kaunihera ki te whakahau i te
tangata nona, i te tangata ranei e noho ana i roto i tauta
whare, kia nekehia taua whare ki tetahi atu wahi he ora
ake i reira.

  1. Ki te hanga tetahi tangata i tetahi whare noho, me
    hanga e ia a ia ruuma e whakaarohia ana hei nohoanga
    tangata kia kaua e hoki iho i te 8 putu e 6 inihi te teitei
    ake i te puroa ki te tuanui a puta noa; otiiia ko ia ruuma e
    whakaarohia ana hei ruuma he tauheke nei te taunui, he
    tuanui kore raina ranei, me kaua e hoki iho i te 8 putu te
    teitei ake i te puroa ki te tuanui, a kia neka atu, i te
    hawhe o te rahi o te ruuma te wahi me pera te mahinga,
    a kia kaua rawa hoki he pakitara o tauta ruuma e hoki iho
    i te 5 putu te teitei ake ki te whatiangana iho o te tuanui.

  2. Ki te hanga tetahi tangata i tetahi whare noho, me
    whakarite hoki e ia mo ia ruuma moenga o tauta whare kia
    eke ake i te 63 koea putu te nui o te puroa e wehe mo ia
    tangata mo ia tamariki tokorua ranei kei raro iho i te
    takau nga tau te pakeke, e moe ana i roto i tauta ruuma; a
    ko te wini, haunga ia nga kurupae, me hanga kia rite ki
    te tahitekau o te rahi o te puroa o tauta ruuma te nui,
    a me hanga kia taea ai te whakatuwhera tetahi hawhe o tauta
    wini.

  3. Ki te hanga tetahi tangata i tetahi whare noho, me
    mahi he puroa rakau mo ia ruuma moenga kia takoto ai he
    wahi tuwhera ki waenganui o te taha whakararo o nga
    kurupae pupuri ake i tauta puroa rakau me te whenua, kia
    6 inihi te rewanga ake o ia wahi, a me ata hanga hoki e
    ia kia uru tonu ai te hau pai ki roto o tauta whare.

  4. Mo te taha ki nga whare kua oti te hanga mehe-
    mea te hanganga te takoto ke ana i nga tikanga o Tekiona
    B rarangi 10 me 11, ka ahei te Kaunihera ki te whakahau
    i te tangata nona, e noho ana ranei i roto i tauta whare,
    kia whakarereketia kia honoa atu ranei ki tauta whare nga
    wahi e whakaarohia iho ana e tau ana kia peratia.

  5. Ka ahei te Kaunihera, a mehemea ranei ka whaka-
    haua peratia ia e te Apiha Whakahaere i te Ora, ki te
    whakahau kia nekehia, kia wawahia ranei tetahi whare e
    takoto paru ana, e takoto kino ana ranei mehemea ia ki
    tana titiro e kore rawa e tau kia noho he tangata ki roto
    ki tauta whare; mehemea ranei ka kore te tangata nona, e
    noho ana ranei i roto i tauta whare, e rongo ki te whakarite
    i te whakahau a tetahi panui kia whakapaia, kia whaka-
    houtia, kia nekehia kia wawahia ranei i ia tauta whare.

  6. Ka ahei te Tiamana o te Komiti, tetahi tangata
    ranei kua whakamanaia mo tera taha, ki te tuku i tetahi
    panui a tuhituhi whakahau i te tangata nona, e noho ana
    ranei, i roto i tetahi whare e takoto paru ana, e takoto
    kino ana ranei, kia whakapaia e ia kia meatia ranei e ia
    kia whakapaia tauta whare i roto i tetahi wa e whakaritea
    i roto i tauta panui.

  7. Ki te turi tonu tetahi tangata, ki te kore ranei ia
    e rongo ki te whakarite i tetahi panui whakaneke, whakare-
    reke, whakapai ranei i tetahi whare i raro i nga tikanga
    o nga rarangi 8, 10, 11, 12, 13, me 14 ka ahei kia whai-
    natia ia kia utu i te moni kia kaua e neke atu i te kotahi
    pauna mo te hara tuatahi, i te rima pauna mo ia haranga
    a muri iho, a ki te mau tonu tona turi, tona kore ranei e
    rongo ki te whakarite i tauta panui, ka ahei te Komiti ki te
    whakahau kia whakaotia tauta mahi. Ko nga moni a te
    Komiti e pau mo tauta whakanekehanga, whakarereketanga,
    whakapainga ranei ka meinga tena hei nama ki te Komiti
    he mea e taea te hamene ki te aroaro o te Kooti Whakawa
    Hara kia utua.

  8. Kei te Komiti te whakaaro ki te whakangawari ki
    te whakamama ranei i nga tikanga o nga rarangi 8, 12, 13,
    me 14 i runga ake nei, mehemea ka tupono he kaumatua he,
    turoro, he ngoikore ranei te tangata e noho ana i roto i
    tetahi o aua tu whare kua kiia ake nei, kia kore ai e pa
    uaua aua tikanga ki tauta tangata. Me whakaatu e te Tia-
    mana o te Komiti ki te Tiamana o te Kaunihera tauta take
    me ona ahuatanga katoa, hei reira te Kaunihera whiriwhiri
    ai i tetahi huarahi e taea ai te whakapau he moni hei
    whakapai i aua tu whare o aua tangata kaumatua, turoro,
    goikore ranei.

  9. Ma te tangata nona tetahi whare, e noho ana ranei
    i roto i tetahi whare, e arai kia kore ai e neke ake te nui
    o nga tangata e moe i roto i te ruuma o tauta whare i te
    tokomaha kua whakaritea e te rarangi 10 e tau ana mo
    tetahi puroa pera tona nui. Ki te takahia tenei tikanga
    ka ahei kia whainatia tauta tangata kia utu i te moni kia
    kaua a neke atu i te rima hereni mo te hara tuatahi, a kia
    kaua e neke atu i te tekau hereni mo ia haranga a muri iho.

Nga Whare Whakanekeneke me nga Whare mo nga wa Poto

  1. Ko te tangata nona, tera ranei e noho mo tetahi
    wa poto ki roto ki tetahi teneti, wharau, whare, ki roto
    ranei ki tetahi mea i hangaia peratia, mana e mea kia pai,
    kia maroke, kia kaha ki nga tupuhi, kia whiwhi ranei ki
    te hau pai tauta teneti, whare ranei. Me whakarite hoki e
    ia kia 20 koea putu te rahi o te puroa hei wehe mo ia
    tangata mo ia tamariki tokorua ranei kei raro iho i te
    tekau nga tau te pakeke.

  2. Ko te tangata nona, tera ranei e noho ki roto i
    tetahi teneti, wharau, whare, i tetahi mea ranei i hangaia
    peratia, e takoto kino ana, e puta mai ana ranei he mate
    i reira a i runga ranei i te apiapi rawa o te noho a nga
    tangata o roto i tauta teneti, whare ranei tera e pa mai he
    mate ki a ratou, ahakoa no tauta whanau ake ano, he
    tangata rawaho ranei, ka kiia kua hara ia, a e ahei ana kia
    whainatia kia utu ia i te moni kia kaua e neke atu i te
    kotahi pauna mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te
    rima pauna mo ia haranga a muri iho.

Nga Whare Runanga

  1. Ko nga tikanga katoa o nga rarangi e pa. ana
    ki nga whare noho ka pa ano hoki ki nga whare runanga.

  2. Me hanga he whare paku e tau ana ki te whakaaro
    c te Apiha Whakahaere i te Ora mo nga whare runanga
    katoa; kia wehe ke ano mo nga taane, a kia wehe ke ano
    hoki mo nga wahine.

  3. Me kaua rawa nga mea tahinga, nga paru ranei e
    whakahauputia ki raro o te puroa o tetahi whare runanga.

  4. Ma te Komiti e whakahaere nga tikanga katoa e
    pa ana ki nga mahi whakarereke, whakahou ranei i raro i
    enei paero, a mehemea te tangata nona, nga tangata ranei
    e whanake ana ki tetahi whare runanga ka turi ki te
    whakatutuki i aua whakarereketanga, whakahou-tanga ranei
    ka ahei kia tutakina tauta whare runanga kia tutuki rano
    te whakarite i nga tikanga o aua paero.

C.--NGA AWA KERI

  1. Ma te Kaunihera e hanga nga paero e pa ana ki
    nga awa keri e tau ana ki nga ahuatanga o tona takiwa,
    i runga ano ia i ta te Apiha Whakahaere i te Ora e
    whakaae ai.

  2. Kua whai hara te tangata mehemea ki te tahuri ia
    ki te mea kia ringiringitia nga wai paruparu o tetahi whare
    noho kei roto i tetahi kainga Maori ki te marae o tauta
    whare e whai putake ai te pa o tetahi mate ki roto ranei
    i tetahi awakeri kore wai, awaawa wai ranei e rere ana
    ma roto i tetahi kainga Maori.

  3. Mehemea ki te mahia he awakeri mo tetahi whare
    noho hei hari i nga wai paruparu ka whai hara te tangata
    nona tauta whare a te tangata noho ranei i roto i tauta
    whare mehemea ki te kore e tiakina e ia kia noho ma tonu
    tauta awakeri.

D.--NGA PARU O TE MARAE

  1. Kaua rawa he hamuti, he mea rukenga, he otaota
    haunga ranei e whiua e whakatakotoria, e tukuna ranei kia
    heke ki roto ki tetahi puna wai, ki tetahi awa ranei e rere
    ana ma roto ma te taha ranei o tetahi kainga Maori mehe-
    mea tauta awa e meatia ana hei wai inu hei wai kai ranei
    ma nga tangata o tauta kainga o tetahi atu kainga e tu tahi
    ana, e takoto tahi ana ranei i te taha o tauta puna, awa
    ranei.

  2. E kore rawa e paingia tetahi tangata nona tetahi
    whare, e noho ana ranei i roto i tetahi whare i roto i tetahi
    kainga Maori, kia tuku i etahi hamuti, mea rukenga, otaota
    haunga, i etahi atu mea kino ranei kia haupu ana, kia
    takoto ana ranei i te marae, i nga taha ranei o tauta kainga
    e whai putake mai ai mo tetahi mate, e puta mai ai ranei
    he haunga.

  3. Kaua e tanumia he hoiho, he kau, he hipi, he kuri,
    tetahi atu kararehe ranei ki roto i te rohe o tetahi kainga
    Maori.

  4. Kaore e pai kia whiua, kia waihotia ranei he kara-
    rehe kua mate kia rukea, kia waihotia ranei he hamuti mea
    rukenga ranei, otaota haunga ranei era atu mea kino ranei
    ki runga i tetahi wahi i roto i tetahi kainga Maori e whai
    take ai kia pa mai he mate.

  5. Ma ia tangata nona, he kainoho ranei no tetahi
    whare o tetahi kainga Maori e mea kia haria nga mea ru-
    kenga nga otaota ki te wahi kua wehea mo tauta kainga
    Maori e te Kaunihera e te Komiti ranei a mehemea ki te
    kore he wahi pera me tanu me tahutahu ranei ki runga i
    tana ake tekiona i runga te tikanga e kore ai e pa he mate
    ki etahi atu.

  6. Ki te takahi te tangata i tetahi o nga paero 27, 28,
    29, me 30 ka ahei kia whainatia ia kia utu i te moni kia
    kaua e neke atu i te rima (£5) pauna.

E.--WHANGAITANGA KARAREHE

  1. E kore e pai tetahi tangata kia whangai, kia tuku
    ranei i etahi poaka kia haere noa ana i roto i tetahi kainga
    Maori, ki te tiaki poaka ranei e whai putake mai ai mo
    tetahi mate, i runga ranei i tauta whangaitanga ka paruparu
    te wai inu, a mea ake ranei meatia hei wai inu, wai kai, wai
    ranei mo tetahi whare tuunga miraka; e kore ano hoki tetahi
    tangata, i muri iho o te paahitanga o tenei paero, e paingia
    kia waiho kia tu ana tetahi whare poaka ki tetahi wahi e
    hoki iho ana i te 150 putu te tawhiti atu i tetahi whare, i
    tetahi whare noho, whare, kura ranei, i tetahi atu whare
    ranei e whakaarohia ana hei wahi tuunga kai, takanga kai
    ranei ma nga tangata, a kia kaua e hoki iho i te 50 putu te
    tawhiti atu i te rori, i te rohe ranei o tetahi kainga e
    nohoia ana e te tangata.

F.--NGA WHARE-PAKU

Nga Huarahi Whakahaere mo nga Whare-paku

  1. Me hanga e te tangata nona tetahi whare, e noho
    ana ranei i roto i tetahi whare, he whare-paku mo tona
    kainga.

  2. Ki te hangaia e tetahi tangata he whare-paku mo
    tetahi kainga, me hanga tauta whare-paku ki tetahi wahi kia
    kaua e hoki iho i te 10 putu te tawhiti atu i tetahi ruuma e
    nohoia ana e te tangata, i tetahi ruuma ranei e whakaarohia
    ana hei wahi tuunga kai.

  3. (a) Ka whai hara te tangata e hanga ana i tetahi
    whare-paku mo tetahi kainga mehemea ka hangaia e ia tauta
    whare-paku ki tetahi wahi e hoki iho ana i te 40 putu te
    tawhiti atu i tetahi puna wai, awa wai ranei e inumia ana,
    meake ranei ka tikina atu i reira he wai inu, he wai kai
    ranei ma nga tangata, mehemea ranei ka hangaia te whare-
    paku ki tetahi wahi e poke ai tauta wai.



Next Page →

PDF embedding disabled (Crown copyright)

View this page online at:


VUW Te Waharoa PDF NZ Gazette 1945, No 52


NZLII PDF NZ Gazette 1945, No 52





✨ LLM interpretation of page content

🪶 By-laws of the Takitimu District Maori Council, under the Maori Councils Act, 1900, and the Health Act, 1920, approved (continued from previous page)

🪶 Māori Affairs
25 July 1945
Maori Councils Act, Health Act, Takitimu Maori District, By-laws, Health Regulations, Sanitation, Burial Practices, Building Standards