✨ Maori Council By-laws
AUG. 9]
i taua whare, ka ahei te Kaunihera ki te whakahau i te
tangata nona, i te tangata ranei e noho ana i roto i tauta
whare, kia nekehia taua whare ki tetahi atu wahi he ora
ake i reira.
-
Ki te hanga tetahi tangata i tetahi whare noho, me
hanga e ia a ia ruuma e whakaarohia ana hei nohoanga
tangata kia kaua e hoki iho i te 8 putu e 6 inihi te teitei
ake i te puroa ki te tuanui a puta noa; otiiia ko ia ruuma e
whakaarohia ana hei ruuma he tauheke nei te taunui, he
tuanui kore raina ranei, me kaua e hoki iho i te 8 putu te
teitei ake i te puroa ki te tuanui, a kia neka atu, i te
hawhe o te rahi o te ruuma te wahi me pera te mahinga,
a kia kaua rawa hoki he pakitara o tauta ruuma e hoki iho
i te 5 putu te teitei ake ki te whatiangana iho o te tuanui. -
Ki te hanga tetahi tangata i tetahi whare noho, me
whakarite hoki e ia mo ia ruuma moenga o tauta whare kia
eke ake i te 63 koea putu te nui o te puroa e wehe mo ia
tangata mo ia tamariki tokorua ranei kei raro iho i te
takau nga tau te pakeke, e moe ana i roto i tauta ruuma; a
ko te wini, haunga ia nga kurupae, me hanga kia rite ki
te tahitekau o te rahi o te puroa o tauta ruuma te nui,
a me hanga kia taea ai te whakatuwhera tetahi hawhe o tauta
wini. -
Ki te hanga tetahi tangata i tetahi whare noho, me
mahi he puroa rakau mo ia ruuma moenga kia takoto ai he
wahi tuwhera ki waenganui o te taha whakararo o nga
kurupae pupuri ake i tauta puroa rakau me te whenua, kia
6 inihi te rewanga ake o ia wahi, a me ata hanga hoki e
ia kia uru tonu ai te hau pai ki roto o tauta whare. -
Mo te taha ki nga whare kua oti te hanga mehe-
mea te hanganga te takoto ke ana i nga tikanga o Tekiona
B rarangi 10 me 11, ka ahei te Kaunihera ki te whakahau
i te tangata nona, e noho ana ranei i roto i tauta whare,
kia whakarereketia kia honoa atu ranei ki tauta whare nga
wahi e whakaarohia iho ana e tau ana kia peratia. -
Ka ahei te Kaunihera, a mehemea ranei ka whaka-
haua peratia ia e te Apiha Whakahaere i te Ora, ki te
whakahau kia nekehia, kia wawahia ranei tetahi whare e
takoto paru ana, e takoto kino ana ranei mehemea ia ki
tana titiro e kore rawa e tau kia noho he tangata ki roto
ki tauta whare; mehemea ranei ka kore te tangata nona, e
noho ana ranei i roto i tauta whare, e rongo ki te whakarite
i te whakahau a tetahi panui kia whakapaia, kia whaka-
houtia, kia nekehia kia wawahia ranei i ia tauta whare. -
Ka ahei te Tiamana o te Komiti, tetahi tangata
ranei kua whakamanaia mo tera taha, ki te tuku i tetahi
panui a tuhituhi whakahau i te tangata nona, e noho ana
ranei, i roto i tetahi whare e takoto paru ana, e takoto
kino ana ranei, kia whakapaia e ia kia meatia ranei e ia
kia whakapaia tauta whare i roto i tetahi wa e whakaritea
i roto i tauta panui. -
Ki te turi tonu tetahi tangata, ki te kore ranei ia
e rongo ki te whakarite i tetahi panui whakaneke, whakare-
reke, whakapai ranei i tetahi whare i raro i nga tikanga
o nga rarangi 8, 10, 11, 12, 13, me 14 ka ahei kia whai-
natia ia kia utu i te moni kia kaua e neke atu i te kotahi
pauna mo te hara tuatahi, i te rima pauna mo ia haranga
a muri iho, a ki te mau tonu tona turi, tona kore ranei e
rongo ki te whakarite i tauta panui, ka ahei te Komiti ki te
whakahau kia whakaotia tauta mahi. Ko nga moni a te
Komiti e pau mo tauta whakanekehanga, whakarereketanga,
whakapainga ranei ka meinga tena hei nama ki te Komiti
he mea e taea te hamene ki te aroaro o te Kooti Whakawa
Hara kia utua. -
Kei te Komiti te whakaaro ki te whakangawari ki
te whakamama ranei i nga tikanga o nga rarangi 8, 12, 13,
me 14 i runga ake nei, mehemea ka tupono he kaumatua he,
turoro, he ngoikore ranei te tangata e noho ana i roto i
tetahi o aua tu whare kua kiia ake nei, kia kore ai e pa
uaua aua tikanga ki tauta tangata. Me whakaatu e te Tia-
mana o te Komiti ki te Tiamana o te Kaunihera tauta take
me ona ahuatanga katoa, hei reira te Kaunihera whiriwhiri
ai i tetahi huarahi e taea ai te whakapau he moni hei
whakapai i aua tu whare o aua tangata kaumatua, turoro,
goikore ranei. -
Ma te tangata nona tetahi whare, e noho ana ranei
i roto i tetahi whare, e arai kia kore ai e neke ake te nui
o nga tangata e moe i roto i te ruuma o tauta whare i te
tokomaha kua whakaritea e te rarangi 10 e tau ana mo
tetahi puroa pera tona nui. Ki te takahia tenei tikanga
ka ahei kia whainatia tauta tangata kia utu i te moni kia
kaua a neke atu i te rima hereni mo te hara tuatahi, a kia
kaua e neke atu i te tekau hereni mo ia haranga a muri iho.
Nga Whare Whakanekeneke me nga Whare mo nga wa Poto
-
Ko te tangata nona, tera ranei e noho mo tetahi
wa poto ki roto ki tetahi teneti, wharau, whare, ki roto
ranei ki tetahi mea i hangaia peratia, mana e mea kia pai,
kia maroke, kia kaha ki nga tupuhi, kia whiwhi ranei ki
te hau pai tauta teneti, whare ranei. Me whakarite hoki e
ia kia 20 koea putu te rahi o te puroa hei wehe mo ia
tangata mo ia tamariki tokorua ranei kei raro iho i te
tekau nga tau te pakeke. -
Ko te tangata nona, tera ranei e noho ki roto i
tetahi teneti, wharau, whare, i tetahi mea ranei i hangaia
peratia, e takoto kino ana, e puta mai ana ranei he mate
i reira a i runga ranei i te apiapi rawa o te noho a nga
tangata o roto i tauta teneti, whare ranei tera e pa mai he
mate ki a ratou, ahakoa no tauta whanau ake ano, he
tangata rawaho ranei, ka kiia kua hara ia, a e ahei ana kia
whainatia kia utu ia i te moni kia kaua e neke atu i te
kotahi pauna mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te
rima pauna mo ia haranga a muri iho.
Nga Whare Runanga
-
Ko nga tikanga katoa o nga rarangi e pa. ana
ki nga whare noho ka pa ano hoki ki nga whare runanga. -
Me hanga he whare paku e tau ana ki te whakaaro
c te Apiha Whakahaere i te Ora mo nga whare runanga
katoa; kia wehe ke ano mo nga taane, a kia wehe ke ano
hoki mo nga wahine. -
Me kaua rawa nga mea tahinga, nga paru ranei e
whakahauputia ki raro o te puroa o tetahi whare runanga. -
Ma te Komiti e whakahaere nga tikanga katoa e
pa ana ki nga mahi whakarereke, whakahou ranei i raro i
enei paero, a mehemea te tangata nona, nga tangata ranei
e whanake ana ki tetahi whare runanga ka turi ki te
whakatutuki i aua whakarereketanga, whakahou-tanga ranei
ka ahei kia tutakina tauta whare runanga kia tutuki rano
te whakarite i nga tikanga o aua paero.
C.--NGA AWA KERI
-
Ma te Kaunihera e hanga nga paero e pa ana ki
nga awa keri e tau ana ki nga ahuatanga o tona takiwa,
i runga ano ia i ta te Apiha Whakahaere i te Ora e
whakaae ai. -
Kua whai hara te tangata mehemea ki te tahuri ia
ki te mea kia ringiringitia nga wai paruparu o tetahi whare
noho kei roto i tetahi kainga Maori ki te marae o tauta
whare e whai putake ai te pa o tetahi mate ki roto ranei
i tetahi awakeri kore wai, awaawa wai ranei e rere ana
ma roto i tetahi kainga Maori. -
Mehemea ki te mahia he awakeri mo tetahi whare
noho hei hari i nga wai paruparu ka whai hara te tangata
nona tauta whare a te tangata noho ranei i roto i tauta
whare mehemea ki te kore e tiakina e ia kia noho ma tonu
tauta awakeri.
D.--NGA PARU O TE MARAE
-
Kaua rawa he hamuti, he mea rukenga, he otaota
haunga ranei e whiua e whakatakotoria, e tukuna ranei kia
heke ki roto ki tetahi puna wai, ki tetahi awa ranei e rere
ana ma roto ma te taha ranei o tetahi kainga Maori mehe-
mea tauta awa e meatia ana hei wai inu hei wai kai ranei
ma nga tangata o tauta kainga o tetahi atu kainga e tu tahi
ana, e takoto tahi ana ranei i te taha o tauta puna, awa
ranei. -
E kore rawa e paingia tetahi tangata nona tetahi
whare, e noho ana ranei i roto i tetahi whare i roto i tetahi
kainga Maori, kia tuku i etahi hamuti, mea rukenga, otaota
haunga, i etahi atu mea kino ranei kia haupu ana, kia
takoto ana ranei i te marae, i nga taha ranei o tauta kainga
e whai putake mai ai mo tetahi mate, e puta mai ai ranei
he haunga. -
Kaua e tanumia he hoiho, he kau, he hipi, he kuri,
tetahi atu kararehe ranei ki roto i te rohe o tetahi kainga
Maori. -
Kaore e pai kia whiua, kia waihotia ranei he kara-
rehe kua mate kia rukea, kia waihotia ranei he hamuti mea
rukenga ranei, otaota haunga ranei era atu mea kino ranei
ki runga i tetahi wahi i roto i tetahi kainga Maori e whai
take ai kia pa mai he mate. -
Ma ia tangata nona, he kainoho ranei no tetahi
whare o tetahi kainga Maori e mea kia haria nga mea ru-
kenga nga otaota ki te wahi kua wehea mo tauta kainga
Maori e te Kaunihera e te Komiti ranei a mehemea ki te
kore he wahi pera me tanu me tahutahu ranei ki runga i
tana ake tekiona i runga te tikanga e kore ai e pa he mate
ki etahi atu. -
Ki te takahi te tangata i tetahi o nga paero 27, 28,
29, me 30 ka ahei kia whainatia ia kia utu i te moni kia
kaua e neke atu i te rima (£5) pauna.
E.--WHANGAITANGA KARAREHE
- E kore e pai tetahi tangata kia whangai, kia tuku
ranei i etahi poaka kia haere noa ana i roto i tetahi kainga
Maori, ki te tiaki poaka ranei e whai putake mai ai mo
tetahi mate, i runga ranei i tauta whangaitanga ka paruparu
te wai inu, a mea ake ranei meatia hei wai inu, wai kai, wai
ranei mo tetahi whare tuunga miraka; e kore ano hoki tetahi
tangata, i muri iho o te paahitanga o tenei paero, e paingia
kia waiho kia tu ana tetahi whare poaka ki tetahi wahi e
hoki iho ana i te 150 putu te tawhiti atu i tetahi whare, i
tetahi whare noho, whare, kura ranei, i tetahi atu whare
ranei e whakaarohia ana hei wahi tuunga kai, takanga kai
ranei ma nga tangata, a kia kaua e hoki iho i te 50 putu te
tawhiti atu i te rori, i te rohe ranei o tetahi kainga e
nohoia ana e te tangata.
F.--NGA WHARE-PAKU
Nga Huarahi Whakahaere mo nga Whare-paku
-
Me hanga e te tangata nona tetahi whare, e noho
ana ranei i roto i tetahi whare, he whare-paku mo tona
kainga. -
Ki te hangaia e tetahi tangata he whare-paku mo
tetahi kainga, me hanga tauta whare-paku ki tetahi wahi kia
kaua e hoki iho i te 10 putu te tawhiti atu i tetahi ruuma e
nohoia ana e te tangata, i tetahi ruuma ranei e whakaarohia
ana hei wahi tuunga kai. -
(a) Ka whai hara te tangata e hanga ana i tetahi
whare-paku mo tetahi kainga mehemea ka hangaia e ia tauta
whare-paku ki tetahi wahi e hoki iho ana i te 40 putu te
tawhiti atu i tetahi puna wai, awa wai ranei e inumia ana,
meake ranei ka tikina atu i reira he wai inu, he wai kai
ranei ma nga tangata, mehemea ranei ka hangaia te whare-
paku ki tetahi wahi e poke ai tauta wai.
Next Page →
PDF embedding disabled (Crown copyright)
View this page online at:
VUW Te Waharoa —
NZ Gazette 1945, No 52
NZLII —
NZ Gazette 1945, No 52
✨ LLM interpretation of page content
🪶
By-laws of the Takitimu District Maori Council, under the Maori Councils Act, 1900, and the Health Act, 1920, approved
(continued from previous page)
🪶 Māori Affairs25 July 1945
Maori Councils Act, Health Act, Takitimu Maori District, By-laws, Health Regulations, Sanitation, Burial Practices, Building Standards