3256
THE NEW ZEALAND GAZETTE.
[No. 82
M.-NGA PUREI MONI.
69. Ko te tangata, ahakoa he Maori he aha ranei, e hiahia
ana ki te whakatu whare piriote ki roto i tetahi Kainga Maori,
a ko te tangata Maori e hiahia ana ki te whakatu whare
piriote ki tetahi atu wahi i roto i te takiwa, haunga ia nga
taone (engari nga rota Maori i roto i nga taone) me nga
kainga Pakeha, me whiwhi i te tuatahi ki te raihana a te
Kaunihera, ma te Kaunihera e whakaputa i runga i nga
tikanga e whai ake nei:
(1) Ko taua raihana me penei i te Ahua C e mau nei i te
Kupu Apiti.
(2) Ko te utu mo taua raihana kia tekau pauna.
(3) Ko te wa e mana ai taua raihana kia kotahi tau i muri
iho i te ra tuhia ai (haunga ia mehemea ka whaka-
korea e te Kaunihera i runga i nga tikanga i raro
iho nei).
(4) Ko nga whare piriote me hanga kia whai huarahi mo
te hau ki roto ki waho a me ata tiaki pai kia kaua e
paru.
Ko nga whare piriote me whai whare paku a
wahi hei miminga kia rite ki ta te Apiha Takuta o
te Ora ki ta te Kai-tirotiro o te Ora ranei whakaaro
ai e pai ana.
(5) Me puare nga whare piriote i nga ra noa o te wiki, i
waenganui i te 9 o nga haora o te ata me te 10 o
nga haora o te po. Ko te tangata e takahi ana i
tenei tikanga-whakahaere, ka ahei kia whiua ia
ki te moni kia kaua e neke atu i te kotahi pauna
mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te rua
pauna mo te hara tuarua a ki te hara i muri iho e
ahei ana kia whakakorea tona raihana.
(6) E kore e pai kia tukua tetahi tamaiti Maori, kaore nei
ano i eke nga tau ki te tekau ma rima, kia purei
piriote i roto i tetahi whare piriote whai raihana, a
mehemea ka kitea e purei ana i reira, ka ahei kia
whiua te tangata i a ia te raihana, te tangata ranei
e tiaki ana i te whare piriote, ki te moni kia kaua e
neke atu i te rima pauna mo te hara tuatahi, a mo
te hara tuarua ka ahei te Kaunihera ki te whakakore
i tono raihana.
(7) Ki te hiahia kia whakahoutia te raihana me tuku mai
te tono i mua atu o te wa e mutu ai te mana o te
raihana.
(8) Ko te tamaiti Maori kaore nei ano nga tau i eke ki te
tekau ma rima e kitea ana e purei piriote ahakoa i
hea, ka ahei kia whiua ki te moni kia kaua e neke
atu i te rima hereni mo te hara tuatahi, kia kaua e
neke atu i te tekau hereni mo te hara tuarua, kia
kaua e neke atu i te kotahi pauna mo te hara
tuatoru mo ia haranga ranei o muri iho.
(9) Ko te tangata nana tetahi whare piriote, teepu piriote
ranei i roto i tetahi kainga Maori, a ko te tangata
Maori nana tetahi whare pera, teepu pera ranei i
tetahi atu wahi i roto i te Takiwa haunga ia nga
taone (engari nga rota Maori i roto i tetahi taone
Maori) me nga kainga Pakeha, mehemea kaore ia
i whiwhi i te raihana ate Kaunihera, ka ahei kia
whiua ia ki te moni kia kaua e neke atu i te rua
tekau ma rima pauna.
(10) Ko te tangata e kitea ana e purei moni ana, ahakoa he
purei kaari ko etahi atu takaro ranei (haunga ia te
piriote ki nga wahi i ata raihanatia) i roto o te rohe
o tetahi kainga Maori, ka ahei kia whiua ia ki te
moni kia kaua a neke atu i te tekau hereni mo te
hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te kotahi pauna
mo te hara tuarua, kia kaua e neke aru i te rua
pauna mo ia haranga o muri iho.
(11) Ko te tangata nona tetahi whare, e noho ana ranei i
roto i tetahi whare i roto i tetahi kainga Maori,
mehemea e tukua ana e whakaaetia ana ranei e ia
te purei moni (haunga ia te piriote ki nga whai i
ata raihanatia) ki roto i taua whare, ka ahei kia
whiua ki te moni kia kaua e neke atu i te kotahi
pauna mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te
rua pauna mo te hara tuarua, kia kaua e neke atu
i te rima pauna mo ia haranga o muri iho.
N.-NGA KOMITI MARAE.
70. Ka ahei te Kaunuhera ki te tuku i katoa i tetahi ranei
o ona mana i raro i nga tikanga whakahaere kua whaka-
takotoria ake nei ki tetahi Komiti Marae, a hei reira ka
whaimana taua Komiti ki te whakahaere i au a mana i roto i
tona kainga.
Ka ahei te Komiti Marae ki te whiu a ki te whaina mo te
takahanga i tetahi tikanga whakahaere, engari mehemea ki
te kore e utua taua whaina i roto i te takiwa i whakaritea ai,
me tuku atu e te Tiamana o te Komiti te whakaatu o taua
takahanga me nga kupu whakamarama o te take me te
korenga i utua te whaina, ki te Tiamana o te Kaunihera.
71. Ma te Kaunihera e whakarite he whaina mo nga paero
kaore i whakahua tia te whaina.
O.-PAINGA-A-TINANA, A-HINENGARO A A-WAIRUA MO NGA
TANGATA MAORI E NOHO ANA I ROTO I TENEI TAKIWA.
72. (1) Ko te tangata kei a ia e tiaki ana, a ko ia te
kaitohutohu me te Kai-whakahaere i nga tikanga mo tetahi
tamati tane kei raro i te tekau ma wha nga tau, i tetahi
kotiro ranei kei raro i te tekau ma ono nga tau e tukino ana
e wareware ana ki te tiaki e whakarere ana e tuku ana renei i
taua tamaiti ki roto i tetahi ahuatanga e pa ai tetahi mate
take-kore ki a ia ka utu i te moni ki te Kaunihera, ki te
Komiti ranei kia kaua e neke atu i te rua tekau pauna (£20).
(2) E takahi ana i te ture te tangata e mahi tohunga ana e
mahi makutu ana ranei whakawai i te whakaaro tera kei a
ia te mana atua ki te whakaora i te tangata e pangia ana e
te mate, ki roto i tetahi kainga Maori, pa Maori ranei kei
reira taua kainga Maori.
Ko te tangata e takahi ana i tenei paeroa ka whiua kia utu
i te moni kia kaua e neke atu i te rua tekau pauna mo ia
haranga.
(3) Ko te tangata e tukino ana i tetahi kararehe i roto i
tetahi kainga Maori, pa Maori ranei kaore ranei i whangai i
whakainu ranei me whiu kia utu i te moni kia kaua e neke
atu i te rima pauna (£5).
(4) Ko te tangata e haere pokanoa ana ki roto i tetahi
kainga Maori mehemea ki te kore ia e puta ki waho o taua
kainga i muri mai i te whakahau a tetahi Mema o te
Kaunihera, o te Komiti Marae ranei a tetahi tangata ranei
a te Kaunihera a te Komiti Marae i whakamanaia hei pera
me utu i te moni kia kaua e neke atu i te tekau hereni
(10/-).
(5) (a) Kaua te tangata e mahi pikitia ana, i tetahi atu
mahi ngahau ranei hei mahi moni ki roto i tetahi kainga
Maori me matua whakawhiwhi rawa ki te raihana e te
Komiti Marae.
(b) Ko te moni hei utu mo taua raihana kia kotahi pauna
(£1) i te marama mo tetahi wahi ranei o te marama engari
ka ahei te Komiti Marae ki te whakakore i te katoa i
tetahi wahi ranei o taua moni.
(c) Ko te tangata e takahi ana i tenei paero ka ahei kia
whiua kia utu i te moni kaua e neke atu i te rima pauna (£5).
(6) Kaua tetahi tangata e mahi e whakahaere ranei kia
tu tetahi hui Maori ki tetahi kainga Maori mehemea kaore i
matua whakaaetia i te tuatahi o te Kaunihera Maori e te
Komiti Marae ranei mo taua kainga. Ko te tangata e
takahia ana i tenei wahi o te paero ka ahei kia whiua kia utu
i te moni kia kaua e neke atu i te rima pauna (£5).
KUPU APITI.
AHUA A.
Ki a Ingoa.
Kai nga.
Tena Koe: He tono atu tenei ki a koe kia whakapaia kia
meatia ranei e koe kia whakapaia to whare i roto i nga ra e
i muri iho i te taenga atu o tenei panui ki a koe.
A he whakatupato atu tenei ki a koe, mehemea, i muri iho i te
taenga atu o tenei panui ki a koe, ka kore koe a rongo, ka
turi ranei koe i roto i te takiwa i whakaritea ki te whaka-
tutuki i te whakahau a tenei panui, tera koe e whiua kia utu
i te moni kia kaua e neke atu i te kotahi pauna.
I tuhia i te o nga ra o 19 .
Tiamana (Karaka ranei) o te Kaunihera (Hiiri).
(o te Komiti Marae ranei.)
AHUA B.
Raihana Hooka.
Kia mohio koutou kua whakamanaia a , he
tangata harihari taonga hei hokohoko, ki te hoko haere i
ona taonga i roto i nga kainga Maori o te takiwa o te
Kaunihera o mo te tau kotahi timata atu
i tenei ra.
I tukua i raro i te hiiri o te Kaunihera Maori o te Takiwa
Maori o , i te o nga ra o 19 .
(Hiiri.) Tiamana (Karaka ranei) o Te Kaunihera.
AHUA C.
Raihana Piriote.
Kia mohio nga tangata katoa kua whai raihana a
ki te whakahaere i tetahi whare-piriote i
mo te tau kotahi i muri iho i te ra o tenei
raihana, i raro i te mana o nga tikanga whakahaere a te
Kaunihera.
I tukua i raro i te hiiri o te Kaunihera Maori o te Takiwa
Maori o , i te o nga ra o 19 .
(Hiiri.) Tiamana (Karaka ranei) o te Kaunihera.
I paahitia enei tikanga-whakahaere i te hui o te Kaunihera
Maori o te Takiwa Maori o Takitimu i tu ki Kihipane i te 14
o nga ra o Pepuere, 1941, a i tukua atu i raro i te hiiri o te
Kaunihera.
(Hiiri.) KAHUTIA TE HAU,
Tiamana,