✨ Maori Council By-Laws
2548
THE NEW ZEALAND GAZETTE.
[No. 118
ahuatanga katoa, hei reira te Kaunihera whiriwhiri ai i tetahi huarahi e taea ai te whakapau he moni hei whakapai i aua tu whare o aua tangata kaumatua, turoro, ngoikore ranei.
- Ma te tangata nona tetahi whare, e noho ana ranei i roto i tetahi whare, e arai kia kore ai e neke ake te nui o nga tangata e moe i roto i te ruuma o taua whare i te tokomaha kua whakaritea e te rarangi 10 e tau ana mo tetahi puroa pera tona nui. Ki te takahia tenei tikanga ka ahei kia whainatia taua tangata kia utu i te moni kia kaua a neke atu i te rima hereni mo te hara tuatahi, a kia kaua e neke atu i te tekau hereni mo ia haranga a muri iho.
Nga Whare Whakanekeneke me nga Whare mo nga wa Poto.
-
Ko te tangata nona, tera ranei e noho mo tetahi wa poto ki roto ki tetahi teneti, wharau, whare, ki roto ranei ki tetahi mea i hangaia peratia, mana e mea kia pai, kia maroke, kia kaha ki nga tupuhi, kia whiwhi ranei ki te hau pai taua teneti, whare ranei. Me whakarite hoki e ia kia 20 koea putu te rahi o te puroa hei wehe mo ia tangata mo ia tamaki tokorua ranei kei raro iho i te tekau nga tau te pakeke.
-
Ko te tangata nona, tera ranei e noho ki roto i tetahi teneti, wharau, whare, i tetahi mea ranei i hangaia peratia, e takoto kino ana, e puta mai ana ranei he mate i reira, a i runga ranei i te apiapi rawa o te noho a nga tangata o roto i taua teneti, whare ranei tera e pa mai he mate ki a ratou, ahakoa no taua whanau ake ano, he tangata rawaho ranei, ka kiia kua hara ia, a e ahei ana kia whainatia kia utu ia i te moni kia kaua e neke atu i te kotahi pauna mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te rima pauna mo ia haranga a muri iho.
Nga Whare Runanga.
-
Ko nga tikanga katoa o nga rarangi e pa ana ki nga whare noho ka pa ano hoki ki nga whare runanga.
-
Me hanga he whare paku e tau ana ki te whakaaro o te Apiha Whakahaere i te Ora mo nga whare runanga katoa; kia wehe ke ano mo nga taane, a kia wehe ke ano hoki mo nga wahine.
-
Me kaua rawa nga mea tahinga, nga paru ranei e whakahauputia ki raro o te puroa o tetahi whare runanga.
-
Ma te Komiti e whakahaere nga tikanga katoa o pa ana ki nga mahi whakarereke, whakahou ranei i raro i enei paero, a mehemea te tangata nona, nga tangata ranei e whaitake ana ki tetahi whare runanga ka turi ki te whakatutuki i aua whakareretanga, whakahoutanga ranei ka ahei kia tutakina taua whare runanga kia tutuki ra ano te whakarite i nga tikanga o aua paero.
C.—NGA AWA KERI.
-
Ma te Kaunihera e hanga nga paero o pa ana ki nga awa keri e tau ana ki nga ahuatanga o tonu takiwa, i runga ano ia i ta te Apiha Whakahaere i te Ora e whakaae ai.
-
Kua whai hara te tangata mehemea ki te tahuri ia ki te mea kia ringiringitia nga wai paruparu o tetahi whare noho kei roto i tetahi kainga Maori ki te marae o taua whare e whai putake ai te pa o tetahi mate ki roto ranei i tetahi awakeri kore wai, awaawa wai ranei e rere ana i ma roto i tetahi kainga Maori.
-
Mehemea ki te mahia he awakeri mo tetahi whare noho hei hari i nga wai paruparu ka whai hara te tangata nona taua whare a te tangata noho ranei i roto i taua whare mehemea ki te kore e tiakina e ia kia noho ma tonu taua awakeri.
D.—NGA PARU O TE MARAE.
-
Kaua rawa he hamuti, he mea rukenga, he otaota haunga ranei e whiua e whakatakotoria, e tukuna ranei kia heke ki roto ki tetahi puna wai, ki tetahi awa ranei e rere ana ma roto ma te taha ranei o tetahi kainga Maori mehemea taua awa e meatia ana hei wai inu hei wai kai ranei ma nga tangata o taua kainga o tetahi atu kainga e tu tahi ana, e takoto tahi ana ranei i te taha o taua puna, awa ranei.
-
E kore rawa e paingia tetahi tangata nona tetahi whare, e noho ana ranei i roto i tetahi whare i roto i tetahi kainga Maori, kia tuku i etahi hamuti, mea rukenga, otaota haunga, i etahi atu mea kino ranei kia haupu ana, kia takoto ana ranei i te marae, i nga taha ranei o taua kainga e whai putake mai ai mo tetahi mate, e puta mai ai ranei he haunga.
-
Kaua e tanumia he hoioho, he kau, he hipi, he kuri, tetahi atu kararehe ranei ki roto i te rohe o tetahi kainga Maori.
-
Kaore e pai kia whiua, kia waihotia ranei he kararehe kua mate kia rukea, kia waihotia ranei he hamuti mea rukenga ranei, otaota haunga ranei era atu mea kino ranei ki runga i tetahi wahi i roto i tetahi kainga Maori e whai take ai kia pa mai he mate.
-
Ma ia tangata nona, he kainoho ranei no tetahi whare o tetahi kainga Maori e mea kia haria nga mea rukenga nga otaota ki te wahi kua wehea mo taua kainga Maori e te Kaunihera e te Komiti ranei a mehemea ki te kore he wahi pera me tanu me tahutahu ranei ki runga i tana ake tekiona i runga te tikanga e kore ai e pa he mate ki etahi atu,
-
Ki te takahi te tangata i tetahi o nga paero 27, 28, 29, me 30 ka ahei kia whainatia ia kia utu i te moni kia kaua e neke atu i te rima (£5) pauna.
E.—WHANGAITANGA KARAREHE.
- E kore e pai tetahi tangata kia whangai, kia tuku ranei i etahi poaka kia haere noa ana i roto i tetahi kainga Maori, ki te tiaki poaka ranei e whai putake mai ai mo tetahi mate, i runga ranei i tautau whangatanga ka paruparu te wai inu, a mea ake ranei meatia hei wai inu, wai kai, wai ranei mo tetahi whare tuunga miraka; e kore ano hoki tetahi tangata, i muri iho o te paahitanga o tenei paero, e paingia kia waiho kia tu ana tetahi whare poaka ki tetahi wahi e hoki iho ana i te 150 putu te tawhiti atu i tetahi whare, i tetahi whare noho, whare kura ranei, i tetahi atu whare ranei e whakaarohia ana hei wahi tuunga kai, takanga kai ranei ma nga tangata, a kia kaua e hoki iho i te 50 putu te tawhiti atu i te rori, i te rohe ranei o tetahi kainga e nohoia ana e te tangata.
F.—NGA WHARE PAKU.
Nga Huarahi Whakahaere mo nga Whare-paku.
-
Me hanga e te tangata nona tetahi whare, e noho ana ranei i roto i tetahi whare, he whare-paku mo tona kainga.
-
Ki te hangaia e tetahi tangata he whare-paku mo tetahi kainga, me hanga tautau whare-paku ki tetahi wahi kia kaua e hoki iho i te 10 putu te tawhiti atu i tetahi ruuma e nohoia ana e te tangata, i tetahi ruuma ranei e whakaarohia ana hei wahi tuunga kai.
-
(a) Ka whai hara te tangata e hanga ana i tetahi whare-paku mo tetahi kainga mehemea ka hangaia e ia taua whare-paku ki tetahi wahi e hoki iho ana i te 40 putu te tawhiti atu i tetahi puna wai, awa wai ranei e inumia ana, meake ranei ka tikina atu i reira he wai inu, he wai kai ranei ma nga tangata, mehemea ranei ka hangaia te whare-paku ki tetahi wahi e poke ai tautau wai.
(b) Ko nga whare-paku whai wai ka pai noa atu, kia honoa atu ki tetahi whare noho a ko ia whare-paku kia nui te whai wai mo nga wa katoa hei horoi hei hari i nga mea kino a ko te paipa hari i aua mea kino me hono atu ki te paipa mai hari mea kino (sewer) ki tetahi wahi ranei i rongoatia hei tuunga mea kino ki tetahi wahi ranei hei tuunga mea kino e whakaaetia e te Kai-tirotiro o te Ora. Ko te katoa o nga mahi awakeri, honohonotanga, a o nga paipa me era atu mahi pera me mahi kia rite ki ta te kai-tirotiro i pai ai.
-
Ko nga whare-paku katoa me hanga kia pai tonu, kia kaha ano hoki. Me mahi hoki he wahi puareare, kia tata ake ki te tuanui hei urunga mai mo te hau o waho, mo te hau pai. Me mahi kia kapi katoa nga tara o te whare-paku, a me mahi hoki he tatau.
-
Ma te tangata e noho ana i tetahi kainga he whare-paku to reira e tiaki pai, e whakaora, e horoi, e mea ranei kia takaoto ma tautau whare-paku.
-
Ma te tangata nona, e noho ana ranei i roto i tetahi whare kua oti nei te hanga he whare-paku mo reira, e riringi e mea ranei kia ruiruia he oneone maroke, he para kaninga rakau ranei, he pungarehu ranei kia ngaro iho ai nga hamuti, kia kore ai hoki e puta ake he haunga o reira.
Nga Huarahi Whakahaere mo nga Whare-Paku-Oko.
- I te wahi he whare-paku-oko kei reira, ko te mahinga me te horoinga me whakahaere i runga i te huarahi e whai ake nei:
(a) Ki te hanga tetahi tangata i tetahi whare-paku-oko mo tetahi kainga me hanga e ia tautau whare-paku-oko ki tetahi wahi a i runga ano i te ahuatanga e tangata ai te haere atu o te tangata ki reira, ki te whakapai, ki te hari ke ranei i nga hamuti o tautau whare-paku.
(b) Ko te nohoanga o tautau whare-paku-oko, ko te puare o tautau nohoanga me te wahi tuwhera i raro iho o tautau nohoanga me ata whakarite te mahi ki te huarahi e tangatanga ai te tango ake i te oko tuunga hamuti ara kia kaua e hoki iho i te kotahi putu te roa, te whanui, me te hohonu; he mea ata whakariterite a whakaturia ai ki raro o tautau nohoanga, kia tu hangai hoki kia kore ai e maringi ke ki te puroa, e heke ke atu ai ranei ki nga taha o tautau wahi tuwhera i raro iho o tautau nohoanga, kia whaiti ai ranei te heke o nga kino ki roto ki te oko hamuti, ina tukuna rukea atu ranei ma roto i te puare o tautau nohoanga.
(c) Me ata hanga te nohoanga o tautau whare-paku-oko kia taea ai tautau nohoanga katoa, tetahi wahi rahi ranei te whakatuwhera kia tangatanga ai te tae iho ki te whai tuwhera o raro iho i te nohoanga horoi ai, ki te hari ke atu ranei i reira, ki te whakahangai ranei i te tu ki reira o te oko hamuti e tika ana mo reira.
Next Page →
PDF embedding disabled (Crown copyright)
View this page online at:
VUW Te Waharoa —
NZ Gazette 1939, No 118
NZLII —
NZ Gazette 1939, No 118
✨ LLM interpretation of page content
🪶
Approval of Taumarunui District Maori Council By-Laws
(continued from previous page)
🪶 Māori Affairs6 September 1939
By-laws, Maori Council, Taumarunui, Health, Sanitation, Buildings, Drainage, Nuisances, Animals, Privies, Infectious Diseases, Tangis, Huis, Gatherings, Water-Supplies, Hawkers, Shell-Fish, Drunkenness, Smoking, Gambling, Billiard-Rooms, Village Committees, Welfare, Moral Well-Being