2076
THE NEW ZEALAND GAZETTE.
No. 74

(E.) Nga Tohunga.
(Tekiona 16, Rarangi 5.)

20. E kore rawa e tika tetahi tohunga, tetahi tangata ranei e kia ana he tohunga ki te mea kia kaukau tetahi turoro, e mahia ana e ia, ki te wai matao.

21. E kore rawa e tika kia arai, kia whakarururaru ranei, tetahi tohunga, kei tae mai he takuta ki taua turoro, kei mahia ranei ki nga rongoa Pakeha e rite ana mo tona mate, e whakaritea ranei e te takuta mo taua mate.

22. E kore rawa e tika tetahi tangata, e kia ana he tohunga, kia tono kia tango moni, taonga ranei hei utu mo tana mahi.

23. Ko te tangata e takahi ana i tetahi o nga Tikanga-whakahaere 20, 21, me te 22, e tika ana kia whiua ki te moni kia kaua e neke atu i te tekau pauna.

24. Mehemea i runga i te whakahaere a tetahi tangata e kia ana he tohunga, ka buihua e ia tetahi ropu tangata, a ka noho i tetahi kainga, ka haere atu ranei i tetahi kainga ki tetahi atu kainga me taua ropu, a ka whakaaro te Kaunihera, tetahi Komiti Marae ranei, tera e pa he raruraru, he mate ranei ki nga tangata o tetahi kainga, ki tetahi ranei o ratou, ara, ka pau a ratou kai, o ratou rawa ranei, ka pa mai ranei tetahi atu mate, ka ahei te Kaunihera ki te tuku panui atu ki taua tangata kia whakamutua tana mahi, a ki te tohe ia ka ahei te Kaunihera ki te whiu i a ia ki te moni, kia kaua e neke atu i te rima tekau pauna.

25. Ka ahei te Kaunihera ki te whakaputa raihana, i runga ano ia i te ata uiui, ki nga tangata e matau ana ki te mahi i nga rakau Maori, me nga wairakau hei rongoa mo te wa, a i runga i nga tikanga e kitea e te Kaunihera he tika. Me whaimana taua raihana ki roto anake i te takiwa.

(F.) Nga Kararehe Haereere noa.
(Tekiona 16, Rarangi 8.)

26. Te tangata e tuku ana i tana kau hoihO ranei i etahi atu kararehe ranei kia haere noa i tetahi kainga Maori i runga ranei i nga tiriti o tetahi kainga Maori e noho a taonetia ana ka whiua ki te moni kaua e neke ake i te rua hereni me te hikipene mo te kau kotahi mo te hoihO ranei. Kaua e neke ake i te kotahi hereni mo te hipi mo te poaka mo te nanenane ranei.

27. Ki te whakaoma kaha tetahi tangata i tona hoihO i roto i tetahi kainga Maori i runga ranei i nga tiriti o tetahi kainga Maori e noho a taonetia ana, ka whiu kaha ranei i te koneke i te wakena i te paki i etahi atu waka pera ranei ka ka ahei kia whiua ki te moni kaua e neke ake i te kotahi pauna.

(G.) Nga Hooka.
(Tekiona 16, Rarangi 13.)

28. Me pa enei tikanga whakahaere e whai ake nei ki nga Inia, ki nga Ahiria, me era atu tangata harihari haere i te taonga hei hokohoko ki roto ki nga kainga Maori o roto o te takiwa ara:—

(1.) Kia whiwhi rawa taua tangata ki te raihana a te Kaunihera ka ahei ai ki te hokohoko taonga i roto i nga kainga Maori o te takiwa.

(2.) Ko taua raihana me penei i te Ahua C, a ka whaimana mo te takiwa katoa o te Kaunihera a ko te utu mo taua raihana kia rua pauna.

(3.) Ka ahei te Tiamana, te Karaka ranei o te Kaunihera, tetahi ranei o nga mema o te Kaunihera i whakamanaia e te Kaunihera hei pera ki te whakaputa i taua raihana.

(4.) Ko nga moni katoa e utua ana mo nga raihana me tuku ki te tari o te Kaunihera.

(5.) Me rehita e te Hekeretari te ingoa me te kainga o te tangata e whakaputaina ana he raihana, ko taua rehita me puare ki nga tangata katoa e hiahia ana kia kite, ko te utu mo te kitenga, kotahi hereni.

(6.) Ki te pokanoa te tangata kaore ona raihana ki te hokohoko taonga i roto i nga kainga Maori o te takiwa ka whiua ia ki te moni kia kaua e neke ake i te rima pauna.

(7.) Ka ahei te Kaunihera ki te whakakore i te raihana o tetahi tangata hooka ina pono te whakaatu he tangata tino haurangi ia, kua whiua ranei ia e te ture mo te tahae mo tetahi atu hara ranei.

29. Ka ahei te Tiamana, te Karaka ranei, tetahi mema ranei o te Kaunihera, te Tiamana ranei o te Komiti Marae o tetahi kainga, kei reira nei tetahi hui e tu ana, ki te whakaputa raihana ki tetahi tangata e hiahia ana ki te harihari haere i etahi taonga hei hokohoko mana i taua hui, ko te utu mo taua raihana kia tekau hereni. Ko te mana o taua raihana mo te wa anake o taua hui, kaua e roa atu. Ki te harihari haere tetahi tangata i te taonga hei hokohoko mana i taua hui, a kaore ona raihana penei, kaore ranei ona raihana i raro i etahi atu o nga tikanga-whakahaere i runga ake nei, ka ahei kia whiua ia ki te moni kia kaua e neke atu i te rima pauna.

(H.) Te Kai-tupeka.
(Tekiona 16, Rarangi 14.)

30. Ka whai hara te tangata, ahakoa he Pakeha he Maori ranei, e hoko ana, e hoatu ana ranei i te hikareti, i te tupeka, i te torori ranei ki tetahi Maori kaore nei ano nga tau i eke ki te tekau-ma-rima, a e tika ana kia whiua ia ki te moni kia kaua e neke atu i te rima pauna.

31. Ka whai hara tetahi Maori, kaore nei ano i eke nga tau ki te tekau-ma-rima, mehemea ia ka kai i te tupeka, i te torori ranei, i te hikareti, i tetahi wahi ranei o te hikareti, a e tika ana kia whiua ia ki te moni kia kaua e neke atu i te rima hereni mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te tekau hereni mo te hara tuarua, kia kaua e neke atu i te kotahi pauna mo te hara tuatoru, mo ia haranga ranei o muri iho.

(J.) Nga Purei Moni.
(Tekiona 16, Rarangi 15.)

32. Ko te tangata, ahakoa he Maori e hara ranei i te Maori, e hiahia ana ki te whakatu whare piriote ki roto ki tetahi kainga Maori, a ko te tangata Maori e hiahia ana ki te whakatu whare piriote ki tetahi atu wahi i roto i te takiwa, haunga ia nga taone (engari nga rota Maori i roto i nga taone) me nga kainga Pakeha, me whiwhi i te tuatahi ki te raihana a te Kaunihera, ma te Kaunihera e whakaputa i runga i nga tikanga e whai ake nei:—

(a.) Ko taua raihana me penei i te Ahua D e mau nei i te Kupu Apiti.

(b.) Ko te utu mo taua raihana kia rima pauna.

(c.) Ko te wa e mana ai taua raihana kia kotahi tau i muri iho i te ra i tubia ai (haunga ia mehemea ka whakakorea e te Kaunihera i runga i nga tikanga i raro iho nei).

(d.) Ko nga whare piriote me hanga kia whai huarahi mo te hau ki roto ki waho, a me ata tiaki pai kia kaua e paru.

(e.) Me puare nga whare piriote i nga ra noa o te wiki, i waenganui i te 8 o nga haora o te ata me te 11 o nga haora o te po. Ko te tangata e takahi ana i tenei tikanga-whakahaere, ka ahei kia whiua ia ki te moni kia kaua e neke atu i te kotahi pauna mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te rua pauna mo te hara tuarua, a ki te hara i muri iho e ahei ana kia whakakorea tona raihana.

(f.) E kore e pai kia tukua tetahi Maori, kaore nei ano i eke nga tau ki te tekau-ma-rima, kia purei piriote i roto i tetahi whare piriote whai raihana, a mehemea ka kitea e purei ana i reira, ka ahei kia whiua te tangata i a ia te raihana, te tangata ranei e tiaki ana i te whare piriote, ki te moni kia kaua e neke atu i te rima pauna mo te hara tuatahi, a mo te hara tuarua ka ahei te Kaunihera ki te whakakore i te raihana.

(g.) Ki te hiahia kia whakahoutia te raihana me tuku mai te tono i mua atu o te wa e mutu ai te mana o te raihana.

33. Ko te Maori kaore nei ano nga tau i eke ki te tekau-ma-rima e kitea ana e purei piriote ana, ahakoa i hea, ka ahei kia whiua ki te moni kia kaua e neke atu i te rima hereni mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te tekau hereni mo te hara tuarua, kia kaua e neke atu i te kotahi pauna mo te hara tuatoru mo ia haranga ranei o muri iho.

34. Ko te tangata nana tetahi whare piriote, teepu piriote ranei i roto i tetahi kainga Maori, a ko te tangata Maori nana tetahi whare pera, teepu pera ranei i tetahi atu wahi i roto i te takiwa, haunga ia nga taone (engari nga rota Maori i roto i tetahi taone Maori) me nga kainga Pakeha, mehemea kaore ia i whiwhi i te raihana a te Kaunihera, ka ahei kia whiua ia ki te moni kia kaua e neke atu i te rua-tekau-ma-rima pauna.

35. Ko te tangata e kitea ana e purei moni ana, ahakoa he purei kaari, ko etahi atu takaro ranei i roto i te rohe o tetahi kainga Maori, ka ahei kia whiua ia ki te moni kia kaua e neke atu i te tekau hereni mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te kotahi pauna mo te hara tuarua, kia kaua e neke atu i te rua pauna mo ia haranga o muri iho.

36. Ko te tangata ahakoa he Maori tetahi atu tangata ranei nona tetahi whare, e noho ana ranei i roto i tetahi whare i roto i tetahi kainga Maori, mehemea e tukua ana e whakaaetia ana ranei e ia te purei moni ki roto ki taua whare, ka ahei kia whiua ki te moni kia kaua e neke atu i te kotahi pauna mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te rua pauna mo te hara tuarua, kia kaua e neke atu i te rima pauna mo ia haranga o muri iho.

Nga Komiti Marae.

37. Ka ahei te Kaunihera ki te tuku i katoa i tetahi ranei o ona mana i raro i nga tikanga whakahaere kua whakata-kotoria ake nei, ki tetahi Komiti Marae, a hei reira ka whaimana taua Komiti ki te whakahaere aua mana i roto i tona kainga.