Maori Council By-Laws




FEB. 13.] THE NEW ZEALAND GAZETTE. 353
Form E.
(By-law No. 31.)
Know all men that , of , is duly licensed to keep a billiard-room at for twelve months from the date hereof, subject to the provisions of the by-laws of the Council.
Given under the seal of the Maori Council for Maori District, this day of , one thousand nine hundred and .
[Seal.]
The above by-laws were passed at a meeting of the Maori Council for the Taranaki Maori District held at Tarata, Inglewood, on the 9th day of November, 1901; and are given under the seal of the said Council.
(L.S.) WIREMU TUPITO,
Chairman.
As witness the hand of His Excellency the Governor, this twenty-seventh day of January, one thousand nine hundred and two.
J. CARROLL,
Minister of Native Affairs.
Nga Tikanga Whakahaere o te Kaunihera Maori o te Takiwa o Taranaki i raro i "Te Ture Kaunihera Maori, 1900." Tari o te Minita Maori, Poneke, 27th Hanuere, 1902. HE whakaatu tenei kua pai te Kawana i tenei ra ki te whakaae i nga tikanga-whakahaere i hangaia e te Kaunihera Maori o te Takiwa Maori o Taranaki, i raro i nga tikanga o te rarangi tekau-ma-ono o "Te Ture Kaunihera Maori, 1900," e whakaaturia nei i te Kupu Apiti i raro iho nei.
J. CARROLL, Minita mo te Taha Maori.
Kua whakaaetia. RANFURLY, Kawana.
TE KUPU APITI.
KAUNIHERA MAORI O TE TAKIWA MAORI O TARANAKI. Nga Ture-Whakahaere.
TENEI te Kaunihera Maori o te Takiwa Maori o Taranaki, i whakaturia i raro i "Te Ture Kaunihera Maori, 1900," ka hanga nei i enei tikanga-whakahaere i raro i te mana o taua Ture, me timata te whai mana o au a tikanga-whakahaere a te wa e whakaaetia ai e te Kawana, me te panuitanga o au a me a i roto i te Gazette me te Kahiti:- Whakamarama.
I roto i enei tikanga-whakahaere, mehemea ia kaore e taupatupatu ana ki nga kupu e whai ake nei, a mehemea kaore i motuhake te takoto a etahi atu whakamaramatanga, koia enei o ratou tikanga :- "Taua Ture" tona tikanga ko "Te Ture Kaunihera Maori, 1900." "Te Kaunihera" tona tikanga ko te Kaunihera Maori o te Takiwa Maori o Taranaki i whakaturia i raro i taua Ture. "Komiti" ara "Komiti Marae" tona tikanga ko te Komiti Marae o tetahi kainga Maori i whakaturia e te Kaunihera i raro i nga tikanga o taua Ture. "Takiwa" tona tikanga ko te Takiwa Maori o Taranaki i panuitia e te Kawana i raro i taua Ture i tana panuitanga o te 26 o nga ra o Tihema, 1900. "Taone Maori" tona tikanga he Taone Maori i whakaturia i raro i "Te Ture Taone Maori, 1895." "Whakatakotoria" tona tikanga i whakatakotoria e nga tikanga whakahaere i hangaia i raro i taua Ture, e enei tikanga-whakahaere ranei. (A.) Te Ora me te Noho Tika.
(Tekiona 16, Rarangi 1.)

  1. Ko nga tupapaku mehemea ka mate i waenganui i te 15 o nga ra o Maehe me te 15 o nga ra o Hepetema (e uru ana ano ia aua ra), i roto i te tau, me tanu i roto i nga ra e wha i muri iho i te matenga ; a mehemea ka mate i waenganui i te 16 o nga ra o Hepetema me te 14 o nga ra o Maehe (e uru ana ano ia aua ra), me tanu i roto i nga ra e toru i muri iho i te matenga, haunga ia mehemea ka takoto ke te whakahau a te Kaunihera, mehemea ranei ka takoto ke tetahi atu tikanga o tetahi Ture o te Paremete.
  2. Ma nga whanaunga tata o te tupapaku, a, mehemea kei te ngaro ke ratou, ma te tangata nona te whare, e noho ana ranei i roto i te whare i mate ai te tupapaku, mana e whakatutuki nga tikanga o te tikanga-whakahaere i runga ake nei, a ka whakaakea te he ki runga ki a ratou, ki tetahi ranei o ratou mo te takahi i taua tikanga-whakahaere i runga i ta te Kaunihera e kite ai he tika, a ka ahei kia whiua ki te moni kia kaua e neke ake i te kotahi pauna.
  3. E kore rawa e pai, haunga ia mehemea e whakaaetia ana e te Kaunihera, kia tanumia te tupapaku ki tetahi wahi ke atu i te urupa e mohiotia ana he tanumanga tupapaku e nga tangata Maori o tetahi kainga Maori, kua rahuitia ranei, kua ata wehea ranei e ratou, e tetahi atu ropu whai mana ranei, hei urupa tanumanga tupapaku.
  4. Kaua rawa e whakatakatoria te tupapaku ki nga roro, ki nga marae ranei o nga whare nunui, engari me whakatakoto ki tetahi atu wahi i rahaki e tata ana mai, e whakaritea e te Tiamana o te Komiti Marae, e te Mema Kaunihera ranei o te wahanga o te takiwa.
  5. Ka ahei te Kaunihera ki te tuku panui atu, penei i te Ahua A e mau nei i te Kupu Apiti, ki te tangata nona tetahi whare, ki te tangata ranei e nono ana i roto i tetahi whare i roto i tetahi kainga (haunga ia nga kauta me nga whare tu noa o waho) mehemea e hangaia ana taua whare i muri iho i te mananga o enei tikanga-whakahaere, hei whakahau atu kia hangaia he puroa mo taua whare (i roto ano i te wa e whakaritea e taua panui) kia tika ki te whakaaro o te Kaunihera, o tetahi tangata, o tetahi ropu ranei e whakamanaina e ia.
  6. Mehemea i muri iho i te taenga atu o taua panui ki a ia, ka turi tetahi tangata, ka kore ranei e whakarite i te whakahau a taua panui, i roto i te takiwa i whakaritea e taua panui, i tetahi atu takiwa ranei e tukua atu e te Kaunihera, ka ahei kia whiua ia ki te moni kia kaua e neke atu i te kotahi pauna.
  7. Ka ahei te Kaunihera (ki te whakaaro ia kia kaua e tukua te panui e whakaaturia nei e te tikanga-whakahaere tua-rima) ki te tuku panui atu, penei i te Ahua B e mau nei i te Kupu Apiti, ki te tangata nona tetahi whare, ki te tangata ranei e nobo ana i roto i tetahi whare e whakamaramatia nei e te tikanga-whakahaere tuarima, hei whakahau atu kia hangaia he moenga ki roto ki taua whare, kia kaua e hoki iho i te kotahi putu te rewa ake i te whenua ; a mehemea i muri iho i te taenga atu o taua panui ki a ia, ka kore taua tangata e rongo, ka turi ranei ki te whakatutuki i te whakahau a taua panui i roto i te wa e whakaritea, e tika ana kia whiua ia ki te moni kia kaua e neke ake i te kotahi pauna.
    (B.) Nga Whare Paru.
    (Tekiona 16, Rarangi 2.)
  8. Ka ahei te Tiamana o te Kaunihera, tetahi tangata, ropu ranei e whakamanaia e te Kaunihera mo tera take, ki te tuku panui atu ki te tangata nona, ki te tangata ranei e noho ana i roto i tetahi whare e paru ana, e kino ana, hei whakahau atu kia whakapaia e ia, kia meatia ranei e ia kia whakapaia taua whare i roto i tetahi takiwa e whakaritea i roto i taua panui, penei i te ahua "C" e mau nei i te Kupu Apiti. A mehemea i muri iho i te taenga atu o taua panui ki a ia, ka kore taua tangata e rongo, ka turi ranei ki te whakatutuki i te whakahau a taua panui, e tika ana kia whiua ia ki te moni kia kaua e neke atu i te kotahi pauna, mo te hara tuatahi, kia kaua e neke atu i te rua pauna mo ia haranga o muri iho.
  9. Ka ahei te Kaunihera ki te whakahau kia haria atu, kia whakahoutia, kia whakakorea ranei tetahi whare e paru ana e kino ana, mehemea ki tana whakaaro e kore e pai kia nchoia tera tu whare e te tangata, mehemea te tangata nona te whare, te tangata ranei e noho ana i roto i taua whare, ina tae mai he whakahau ki a ia kia whakapaia, kia whakahoutia, kia whakakorea ranei taua whare, ka kore e rongo ki taua whakahau. Ko nga moni a te Kaunihera e pau i taua whakapainga, whakahoutanga, whakakorenga ranei, me takoto mai hei nama ma taua tangata ki te Kaunihera, a e taea te whai atu ki roto i te Kooti Whakawa Tuturu.
  10. Kei nga Komiti Marae te whakaaro ki te whakangawari i te tikanga-whakahaere tua-waru me te tikanga-whakahaere tua-iwa i runga ake nei mehemea ka tupono ne kaumatua, he mate, he ngoikore ranei, te tangata nona, a e noho ana ranei i roto i au a tu whare kua korerotia ake nei, kia kore ai e pa uaua au a tikanga ki taua tangata ; engari me whakaatu e te Tiamana o te Komiti Marae ki te Tiamana o te Kaunihera tera ahua, a hei reira te Kaunihera whiriwhiri ai i tetahi huarahi e taea ai e ia te whakapau he moni hei whakapai i au a tu whare o au a tangata kaumatua, mate, ngoikore ranei i roto ano i te orangatanga o te Kaunihera, kei tau atu hei taumahatanga mo au a tu tangata.
    (C.) Nga Paru o te Marae.
    (Tekiona 16, Rarangi 3.)
  11. Kaua rawa te paru, nga mea rukenga ranei e whiua, e whakatakotoria, e tukua ranei kia tere ki roto ki tetahi puna wai, i tetahi awa wai, mehemea e rere ana ma roto ma te taha ranei o tetahi kainga Maori, a mehemea taua awa e meatia ana hei wai inu, hei wai kai ranei ma nga tangata o taua kainga o tetahi atu kainga ranei e takoto tahi ana, e tu tahi ana ranei i te taha o taua puna, awa ranei.
  12. E kore e pai kia whakahauputia, kia waiho kia takoto ana, e tetahi tangata te paru, te mea kino, te mea rukenga ranei, i te marae, i nga taha ranei o ton a kainga, e whai putake mai ai mo te mate, e puta mai ai ranei te haunga.
  13. Kaua e tanumia te hoihio, te kau, te hipi, te kuri, tetahi atu kararehe ranei ki roto i te rohe o tetahi kainga Maori.


Next Page →



Online Sources for this page:

VUW Te Waharoa PDF NZ Gazette 1902, No 12





✨ LLM interpretation of page content

🪶 Approval of Taranaki District Maori Council By-Laws (continued from previous page)

🪶 Māori Affairs
27 January 1902
By-laws, Maori Council, Taranaki, Health, Nuisances, Drunkenness, Tohungas, Hawkers, Smoking, Gambling, Village Committees
  • WIREMU TUPITO, Chairman
  • J. CARROLL, Minister of Native Affairs
  • RANFURLY, Governor